TỪ LGBT ĐẾN LGBTQ+: NHỮNG SẮC MÀU CÓ THỂ BẠN CHƯA BIẾT

Mỗi năm vào tháng Tự hào (Pride month), khắp nơi trên thế giới lại xuất hiện những cuộc diễu hành đầy màu sắc với lá cờ cầu vồng, biểu tượng tự hào của cộng đồng LGBT. Các màu sắc trên cờ thể hiện sự đa dạng của cộng đồng LGBT nói riêng, cũng như sự đa dạng trong xu hướng tính dục và bản dạng giới của con người nói chung. Tuy nhiên, phần lớn xã hội Việt Nam chỉ quen thuộc với đồng tính nam (gay), đồng tính nữ (lesbian) và người chuyển giới (transgender). 

Để hiểu sự đa dạng của cộng đồng LGBT, trước hết ta cần phân biệt khái niệm xu hướng tính dục (sexual orientation) và bản dạng giới (gender identity). Xu hướng tính dục khác với bản dạng giới. Xu hướng tính dục trả lời câu hỏi “Tôi yêu ai?”, trong khi bản dạng giới trả lời câu hỏi “Tôi là ai?”

Xu hướng tính dục, hay khuynh hướng tính dục, là sự hấp dẫn bẩm sinh và bền vững về mặt tình cảm hoặc thể xác, hoặc cả hai đối với người khác. Các nhóm xu hướng tính dục chính bao gồm dị tính (heterosexual), đồng tính (homosexual), song tính (bisexual) và vô tính (asexual). 

• Dị tính: Nam bị hấp dẫn bởi nữ và ngược lại
• Đồng tính: Nam bị hấp dẫn bởi nam và nữ bị hấp dẫn bởi nữ 
• Song tính: Nam hoặc nữ bị hấp dẫn bởi cả nam và nữ
• Vô tính: Không bị hấp dẫn tình dục bởi giới nào

Bản dạng giới là cảm nhận nội tâm của một cá nhân về giới tính của họ. Bản dạng giới của một người không nhất thiết phải giống với giới tính sinh học (biological sex) của họ. Các nhóm bản dạng giới chính bao gồm người hợp giới (cisgender), người chuyển giới (transgender) và người phi nhị nguyên giới (non-binary). 

• Hợp giới: Là nam và cảm thấy mình là nam/ Là nữ và cảm thấy mình là nữ
• Chuyển giới: Là nam nhưng cảm thấy mình là nữ/ Là nữ nhưng cảm thấy mình là nam 
• Phi nhị nguyên giới: Không cảm thấy mình hoàn toàn là nam hay nữ

Cộng đồng LGBTQ+ là ngôi nhà chung của tất cả những cá nhân sở hữu khuynh hướng tính dục hoặc bản dạng giới không trùng khớp với số đông dị tính và hợp giới trong xã hội. Lâu nay, việc phần lớn dân số thế giới sinh ra là người dị tính và hợp giới đã vô tình tạo nên một bộ “tiêu chuẩn ngầm” định kiến. Xã hội mặc định đó là thước đo duy nhất cho sự “bình thường”, thế nhưng trên thực tế, tự nhiên vốn dĩ rực rỡ và đa dạng hơn vậy. Xu hướng tính dục và bản dạng giới của con người không phải một chiếc hộp chật hẹp chỉ có hai ngăn “nam” và “nữ”, mà là một dải phổ dài đa sắc màu. Sự phổ biến của số đông chưa bao giờ và không bao giờ nên được dùng làm quy chuẩn để phủ nhận hay hạ thấp giá trị độc bản của bất kỳ một cá nhân nào khác.

Khi sự hiểu biết và công nhận của xã hội đối với các bản dạng giới cũng như xu hướng tính dục ngày càng phát triển, từ viết tắt đại diện cho cộng đồng cũng theo đó mà mở rộng. Trong đó, chữ Q mang hai tầng nghĩa: “Queer” là thuật ngữ bao quát cho những sắc màu nằm ngoài hệ dị tính truyền thống, và “Questioning” đại diện cho những người đang trên hành trình tự vấn, tìm hiểu bản thân. Dấu cộng là lời khẳng định rằng sự đa dạng của con người là vô hạn, mở ra không gian cho các nhóm khác như Intersex (Liên giới tính), Pansexual (Toàn tính) hay Polysexual (Đa tính) cùng tỏa sáng. 

Tính đa dạng của con người không chỉ dừng lại ở nhận thức nội tại, mà còn được phóng chiếu ra bên ngoài qua ngôn ngữ cơ thể, trang phục hay kiểu tóc, và được gọi bằng khái niệm Thể hiện giới (Gender expression). Tuy nhiên, định kiến xã hội thường vô tình đánh đồng thể hiện giới với xu hướng tính dục và bản dạng giới. Hệ quả là những hiểu lầm mang tính rập khuôn xuất hiện dày đặc trong văn hóa đại chúng: phụ nữ dị tính ăn mặc góc cạnh bị hiểu lầm là đồng tính, còn đàn ông đồng tính thích những thú vui “nam tính” như thể thao, game điện tử thì bị lầm tưởng là “trai thẳng”. Sự thật là, cách một người bộc lộ ra ngoài không định nghĩa họ yêu ai hay họ là ai. Việc hiểu đúng về thể hiện giới sẽ mở ra cánh cửa tự do, để mỗi cá nhân được khoác lên mình diện mạo phản ánh đúng nhất năng lượng của bản thân, bất kể nó có tuân theo khuôn mẫu nam nữ truyền thống hay không.

Bốn thành phần xu hướng tính dục, bản dạng giới, giới tính sinh học, và thể hiện giới là bốn đường thẳng độc lập và không quyết định lẫn nhau. Để chứng minh điều này, Sam Killermann đã thiết kế mô hình Bánh Gừng Giới (The Genderbread Person) giúp phân giải sự phức tạp của giới tính một cách dễ hiểu. 

Cộng đồng LGBTQ+ không phải là một "trào lưu" mới nổi. Họ là những con người bằng xương bằng thịt vốn luôn tồn tại xung quanh chúng ta, chỉ là bây giờ họ đang được gọi tên một cách trân trọng và chính xác hơn. Cộng đồng LGBTQ+ không đi “trái lại tự nhiên”. Họ chỉ là những con người đa dạng đầy màu sắc đang sống thật với bản ngã và khát khao được yêu thương như bất kỳ ai khác. Sự tồn tại của họ không phải là một “lỗi lập trình” của tự nhiên, mà là minh chứng cho thấy thế giới này rộng lớn và bao dung hơn những định kiến hạn hẹp của con người rất nhiều.

Thu An tổng hợp

Nguồn:

• https://www.nationalgeographic.com/history/article/from-lgbt-to-lgbtqia-the-evolving-recognition-of-identity
• https://www.hrc.org/resources/sexual-orientation-and-gender-identity-terminology-and-definitions
• https://www.samkillermann.com/work/genderbread-person (ảnh minh họa)