Đội quân Thần thánh Thebes: Đội quân tinh nhuệ của những cặp đôi đồng giới ở Hy Lạp cổ đại

Năm 1880, tại ngôi làng Chaeronea ở miền Trung Hy Lạp, các nhà khảo cổ đã phát hiện một ngôi mộ tập thể gần như còn nguyên vẹn. Bên trong là hài cốt của 254 chiến binh cổ đại, nhiều người trong số họ được chôn cất cạnh nhau, thậm chí trong tư thế ôm lấy nhau.

Nhiều học giả tin rằng đây chính là nơi an nghỉ của Đội quân Thần thánh Thebes - một đơn vị quân sự tinh nhuệ gồm 300 chiến binh, được cho là tổ chức thành 150 cặp đôi nam yêu nhau, cùng sinh hoạt, luyện tập và chiến đấu bên nhau.

Đội quân Thần thánh Thebes được thành lập vào khoảng năm 378 trước Công nguyên, sau khi người dân Thebes (một thành bang ở miền Trung Hy Lạp cổ đại) giành lại quyền tự chủ khỏi sự kiểm soát của Sparta (thành bang nổi tiếng với nền quân sự hùng mạnh và từng giữ vị thế bá chủ Hy Lạp thời bấy giờ). Khác với phần lớn quân đội ở các thành bang khác chỉ được huy động khi chiến tranh nổ ra, Sacred Band là một lực lượng chuyên nghiệp gồm những lính bộ binh hạng nặng, được huấn luyện thường xuyên và tham gia nhiều chiến dịch quân sự quan trọng.

Một đội quân gồm những người yêu nhau

Câu chuyện về Sacred Band chủ yếu được biết đến qua các ghi chép của Plutarch (nhà văn, sử gia và triết gia Hy Lạp sống vào thế kỷ I - II SCN), người sống sau những sự kiện này khoảng 500 năm. Ngay trong các tác phẩm của mình, ông cũng thừa nhận rằng một số chi tiết về đội quân này vẫn còn là chủ đề gây tranh luận.

Trong Life of Pelopidas (tác phẩm ghi chép về cuộc đời vị tướng Pelopidas và sự trỗi dậy của Thebes), Plutarch viết rằng "một số người cho rằng" Sacred Band được tạo thành từ những người yêu nhau. Theo quan niệm ấy, những người lính sẽ cảm thấy xấu hổ nếu tỏ ra hèn nhát trước người mình yêu. Chính điều đó thôi thúc họ đứng vững giữa hiểm nguy và sẵn sàng bảo vệ nhau đến cùng.

Ý tưởng này không chỉ xuất hiện trong các ghi chép lịch sử. Trước khi Sacred Band được thành lập, triết gia Plato (427 - 347 TCN, một trong những triết gia có ảnh hưởng nhất của Hy Lạp cổ đại) cũng từng đề cập đến điều tương tự trong Symposium (tác phẩm đối thoại bàn về bản chất của tình yêu). Ông cho rằng nếu một thành phố hay một đội quân được tạo thành từ những người yêu nhau, họ sẽ tránh mọi hành động đáng hổ thẹn và luôn nỗ lực sống, chiến đấu một cách danh dự trước đối phương cũng như trước người mình yêu.

Theo Plato, không ai muốn trở thành người đầu tiên bỏ chạy khi biết người mình yêu đang dõi theo. Tình yêu, vì thế, có thể trở thành động lực giúp con người vượt qua cả nỗi sợ hãi trước cái chết.

Chân dung nhà văn, sử gia và triết gia Plutarch (Nguồn: Internet)

Chiến đấu cùng nhau, sống cùng nhau

Trong xã hội Hy Lạp cổ đại, các mối quan hệ đồng giới giữa nam giới không phải điều hiếm gặp, nhưng cách nhìn nhận về chúng ở mỗi thành bang lại có sự khác biệt.

Tại Athens (thành bang được xem là cái nôi của nền dân chủ và triết học Hy Lạp), những mối quan hệ này thường diễn ra giữa một người đàn ông lớn tuổi hơn và một thiếu niên. Khi trưởng thành, cả hai vẫn có thể kết hôn với phụ nữ và xây dựng gia đình theo những chuẩn mực xã hội thời bấy giờ.

Tuy nhiên, nhiều học giả cho rằng Thebes có cách nhìn cởi mở hơn. Các cặp đôi được cho là từng thề nguyện tình yêu tại mộ của Iolaos (người bạn đồng hành, theo một số ghi chép cũng là người yêu của Heracles trong thần thoại Hy Lạp). Cũng có giả thuyết cho rằng nhiều cặp đôi trong Sacred Band đã gắn bó với nhau từ khi còn trẻ và tiếp tục đồng hành đến tuổi trưởng thành.

Là một đơn vị quân đội chuyên nghiệp, các chiến binh của Sacred Band cùng luyện tập, cùng sinh hoạt và sát cánh trong mọi trận chiến. Khi người đứng cạnh mình cũng là người mình yêu thương, việc bảo vệ đồng đội không còn đơn thuần là nghĩa vụ quân sự, mà còn là lựa chọn xuất phát từ tình cảm và sự gắn bó sâu sắc.

Đội quân đánh bại Sparta

Danh tiếng của Đội quân Thần thánh Thebes không chỉ đến từ câu chuyện về những cặp đôi chiến binh mà còn được khẳng định bằng những chiến thắng làm thay đổi lịch sử Hy Lạp cổ đại.

Năm 371 trước Công nguyên, trong trận Leuctra (bước ngoặt chấm dứt thời kỳ bá quyền quân sự của Sparta), quân Thebes đối đầu với Sparta, đội quân từng được xem là bất khả chiến bại. Dưới sự chỉ huy của Epaminondas (vị tướng kiệt xuất của Thebes), quân Thebes áp dụng chiến thuật Oblique Order (đội hình chéo), tập trung lực lượng mạnh nhất vào một cánh quân để xuyên thủng đội hình tinh nhuệ của đối phương.

Trong trận chiến ấy, Sacred Band là một trong những lực lượng chủ lực, góp phần tạo nên chiến thắng mang tính bước ngoặt của quân Thebes.

Chiến thắng tại Leuctra không chỉ chấm dứt thời kỳ thống trị kéo dài của Sparta mà còn đưa Thebes trở thành thế lực quân sự mới của Hy Lạp. Đây được xem là một trong những trận đánh có ảnh hưởng sâu rộng nhất trong lịch sử quân sự cổ đại.

Những người yêu nhau đã cùng ngã xuống

Vinh quang của Sacred Band kéo dài cho đến năm 338 trước Công nguyên, khi quân Macedonia dưới sự chỉ huy của vua Philip II và con trai ông Alexander (người sau này được biết đến với tên gọi Alexander Đại đế), đánh bại liên minh Thebes và Athens trong trận Chaeronea (338 TCN, trận chiến đặt dấu chấm hết cho nền độc lập của nhiều thành bang Hy Lạp).

Theo nhiều ghi chép, các chiến binh của Sacred Band đã không đầu hàng mà chiến đấu cho tới hơi thở cuối cùng.

Hơn hai nghìn năm sau, việc phát hiện ngôi mộ tập thể tại Chaeronea càng khiến câu chuyện về đội quân này trở nên nổi tiếng. Dù không thể khẳng định tuyệt đối rằng những hài cốt ấy thuộc về Sacred Band, nhiều nhà nghiên cứu vẫn tin đây chính là nơi họ yên nghỉ sau trận chiến cuối cùng.

Ngày nay, trên cánh đồng Chaeronea vẫn sừng sững tượng Sư tử Chaeronea - đài tưởng niệm được dựng lên để tôn vinh lòng quả cảm của những chiến binh Thebes đã ngã xuống.

Tượng Sư tử Chaeronea (Nguồn: greek-love.com) 

Câu chuyện vẫn còn được nhắc đến sau hơn 2.000 năm

Đến nay, Sacred Band vẫn được xem là một trong những đơn vị quân sự đặc biệt nhất trong lịch sử. Điều khiến họ được ghi nhớ không chỉ là những chiến thắng hay các chiến thuật quân sự đột phá, mà còn là câu chuyện về cách mà tình yêu và sự gắn kết giữa con người có thể trở thành một nguồn sức mạnh.

Dĩ nhiên, nhiều chi tiết về Sacred Band vẫn còn là chủ đề tranh luận giữa các nhà sử học. Tuy vậy, dù nhìn nhận dưới góc độ lịch sử hay văn hóa, câu chuyện này vẫn cho thấy rằng quan niệm về tình yêu, giới và các mối quan hệ luôn thay đổi theo từng thời đại.

Hơn hai thiên niên kỷ đã trôi qua, Sacred Band không chỉ được nhớ đến như một đơn vị quân sự tinh nhuệ từng làm thay đổi lịch sử Hy Lạp, mà còn như một biểu tượng cho sức mạnh của lòng trung thành, sự gắn bó và tình yêu giữa con người với con người. Điều khiến con người trở nên mạnh mẽ nhất không chỉ là vũ khí trong tay, mà còn là tình yêu trong tim mà họ dành cho người sát cánh bên mình. Có lẽ cũng chính vì thế mà câu chuyện về họ vẫn tiếp tục được nhắc đến cho đến ngày nay.

Nguồn: 

• https://www.greek-love.com/index.php/antiquity/ancient-authors-m-z/plutarch-lives/plutarch-pelopidas-pederasty 
• https://theconversation.com/an-elite-fighting-unit-of-gay-lovers-the-theban-sacred-band-in-ancient-greece-284935 
• https://www.youtube.com/watch?v=ju8PQcvlq00&t=50s