Vì sao “dạy người khác” lại giúp bạn học nhanh hơn?

Protégé Effect là gì?

Protégé Effect (Hiệu ứng giảng dạy hay Hiệu ứng Protégé) có thể hiểu đơn giản là: Con người học tốt hơn khi họ biết rằng mình sẽ phải dạy lại kiến thức đó cho người khác.

Cách hiểu này rất giống với câu nói nổi tiếng của triết gia người La Mã - Seneca the Younger: “While we teach, we learn”/(Khi chúng ta dạy người khác, chúng ta cũng đang học).

Điểm đặc biệt của hiệu ứng này là: Không chỉ người học có lợi từ việc được dạy, mà chính người đi dạy cũng có thể củng cố lại kiến thức của mình trong quá trình truyền đạt.

Vì sao dạy người khác lại giúp chúng ta học tốt hơn?

Các nhà nghiên cứu cho rằng Protégé Effect hoạt động nhờ một số cơ chế tâm lý quan trọng.

1. Học với “tư duy giảng dạy” giúp kiến thức rõ ràng hơn

Nghiên cứu của trường Đại học Stanford vào năm 2009 về hiệu ứng Protégé đã thực hiện thí nghiệm trên một nhóm sinh viên. Trong đó, sinh viên được chia thành hai nhóm:

• Nhóm thứ nhất học độc lập và không có mục tiêu giảng dạy cho người khác.
• Nhóm thứ hai học với niềm tin rằng họ sẽ dạy kiến thức cho một “học sinh ảo” gọi là Teachable Agent.

Và kết quả cho thấy nhóm thứ hai nỗ lực học nhiều hơn và ghi nhớ được nhiều thông tin hơn. Bên cạnh đó họ tổ chức thông tin theo hệ thống tốt hơn và liên kết được các ý tưởng với nhau.

Như vậy có nghĩa là khi học cho bản thân, nhiều người chỉ dừng lại ở mức hiểu sơ bộ. Nhưng khi biết rằng mình sẽ phải giải thích cho người khác, chúng ta buộc phải: Sắp xếp kiến thức theo trình tự logic, xác định xem điều gì là quan trọng nhất và đặt ra trước mọi câu hỏi mà người học có thể hỏi.

Chính quá trình này giúp người học nhận ra giới hạn trong hiểu biết của mình, từ đó quay lại học sâu hơn.

2. Mối quan hệ giữa người dạy và người học tạo động lực mạnh mẽ

Một yếu tố quan trọng khác của Protégé Effect là cảm giác trách nhiệm. Khi bạn dạy ai đó, bạn thường cảm thấy: Mình cần chuẩn bị kỹ hơn, cần hiểu thật rõ vấn đề này vì mình muốn người kia thực sự hiểu bài. Đây chính là cảm giác trách nhiệm.

Ngoài ra, cảm giác tự hào khi người khác hiểu điều bạn giải thích cũng trở thành một nguồn động lực lớn. Nhờ vậy, việc học không chỉ là quá trình tiếp nhận kiến thức mà còn gắn với sự kết nối giữa con người với con người.

Làm thế nào để áp dụng Protégé Effect vào việc học?

Đương nhiên là bạn không cần phải là giáo viên để tận dụng hiệu ứng này. Dưới đây là một vài cách đơn giản bạn có thể tự áp dụng trong quá trình học tập:

Cách 1: Giải thích kiến thức cho… một con vịt cao su

Một phương pháp khá nổi tiếng trong giới lập trình được gọi là Rubber Duck Debugging.

Cách làm rất đơn giản: Đặt một món đồ chơi trước mặt và giải thích lại vấn đề như thể bạn đang dạy cho món đồ chơi đó.

Nghe có vẻ buồn cười, nhưng rất nhiều kỹ sư phần mềm thực sự sử dụng cách này để giải quyết vấn đề. Vì đôi khi bạn tưởng rằng mình đã nắm rất rõ vấn đề này trong đầu nhưng khi cần diễn đạt ra thành lời thì bạn lại hoang mang không biết bắt đầu từ đâu. Chính vì thế cách này có thể giúp bạn sắp xếp lại suy nghĩ của mình một cách có trật tự và dễ dàng biểu đạt ý muốn nói.

Cách 2: Học theo nhóm và dạy lẫn nhau

Ảnh minh họa (Pinterest)

Bạn có thể giải thích bài cho bạn học và cùng nhau thảo luận một khái niệm sau đó thay phiên nhau trình bày về một chủ đề nào đó.

Cách học này không chỉ giúp bạn hiểu bài sâu hơn mà còn rèn luyện các kỹ năng quan trọng như: Tóm tắt thông tin, đặt câu hỏi, trình bày ý tưởng,…

Cách 3: Viết hoặc chia sẻ kiến thức qua các phương tiện truyền thông

Một cách hiện đại để áp dụng hiệu ứng này là chia sẻ những gì bạn đã học thông qua các nền tảng truyền thông. Bạn có thể viết bài đăng lên blog, làm video/podcast  chia sẻ kiến thức đăng tải trên Tiktok, Youtube, Spotify,… hoặc đơn giản là ghi chép lại nội dung bài học theo cách giống như đang soạn một bài giảng cho người khác.

Kết luận

Protégé Effect chứng minh cho chúng ta thấy rằng việc học không nhất thiết phải là một hành trình cô độc. Vì vậy, lần tới khi bạn đang cố gắng nắm bắt một khái niệm khó, hãy thử tưởng tượng rằng mình sẽ phải dạy lại nó cho một người khác. Rất có thể, chính trong quá trình chuẩn bị để giải thích ấy, bạn sẽ bắt đầu thực sự hiểu vấn đề một cách trọn vẹn.

Chúc các bạn đọc có một hành trình học tập đầy cảm hứng, luôn tìm thấy niềm vui trên con đường khám phá tri thức và từng bước đi tới thành công mà bạn mong đợi!

Sưu tầm và tổng hợp: Nguyễn Thùy Chi

Tham khảo:

• Chase, C. C., Chin, D. B., Oppezzo, M. A., & Schwartz, D. L. (2009). Teachable agents and the Protégé effect: Increasing the effort towards learning. https://aaalab.stanford.edu/assets/papers/2009/Protege_Effect_Teachable_Agents.pdf
• Kobayashi, K. (2018). Learning by preparing to teach and teaching: A meta-analysis. Journal of Psychology. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jpr.12221
• Reed, D. (2024, November 20). What is the ‘Protégé effect’ and how can it help you learn? Study Breaks. https://studybreaks.com/uncategorized/what-is-the-proteje-effect-and-how-can-it-help-you-learn/