Làm thế nào để nghiện học như nghiện mạng xã hội? Công thức từ nhà sáng lập Duolingo.

Trong một bài diễn thuyết TED Talk, Luis von Ahn - nhà sáng lập Duolingo - từng ví việc học giống như bông cải xanh, còn mạng xã hội giống như một chiếc bánh ngọt đầy đường. Ai cũng biết bông cải xanh tốt cho sức khỏe, nhưng nếu đặt cạnh một chiếc bánh ngọt ngào, phần lớn chúng ta sẽ với tay lấy bánh trước.

Việc học cũng vậy. Chúng ta đều biết học tập mang lại lợi ích lâu dài, nhưng trước sức hút của TikTok, Instagram hay các trò chơi trên điện thoại, việc mở sách dường như luôn trở thành lựa chọn khó khăn hơn.

Điều đó không có nghĩa chúng ta ghét việc học. Chỉ là cách bộ não vận hành khiến nó luôn ưu tiên những trải nghiệm mang lại cảm giác hấp dẫn và tạo cảm giác thỏa mãn ngay lập tức.

Vậy nếu mạng xã hội có thể khiến hàng triệu người muốn mở ứng dụng mỗi ngày, liệu chúng ta có thể áp dụng chính những nguyên lý đó để khiến việc học trở nên hấp dẫn hơn? 

Luis von Ahn - nhà sáng lập Duolingo

Vì sao bộ não thích lướt mạng hơn học bài?

Một bài đăng vừa đăng lên đã có lượt thích. Một bình luận nhận được phản hồi chỉ sau vài phút. Một lần vuốt màn hình lại mở ra một video mới khiến bạn bật cười hoặc tò mò.

Mỗi hành động đều nhanh chóng nhận được một phản hồi từ môi trường xung quanh. Đó có thể là một lượt "tim", một video thú vị, một bình luận hài hước hay đơn giản là cảm giác khám phá được điều gì đó mới mẻ.

Trong tâm lý học, những phản hồi tích cực như vậy được gọi là phần thưởng. Phần thưởng không nhất thiết là tiền bạc hay quà tặng. Đó là bất kỳ tín hiệu nào khiến não bộ nhận ra rằng: "Điều mình vừa làm đáng để tiếp tục."

Ngược lại, việc học truyền thống thường không mang lại cảm giác tiến bộ ngay lập tức.

Sau hai tiếng ngồi học, bạn hiếm khi nhận được một tín hiệu rõ ràng rằng mình vừa có tiến bộ. Điểm kiểm tra có thể phải vài ngày hoặc vài tuần sau mới có, còn những "quả ngọt" lớn hơn như giao tiếp thành thạo một ngoại ngữ, đỗ một kỳ thi hay có cơ hội nghề nghiệp tốt hơn lại phải chờ hàng tháng, thậm chí hàng năm.

Khi kết quả đến quá chậm, não bộ rất khó duy trì hứng thú, bởi nó vốn có xu hướng ưu tiên những điều mang lại phản hồi nhanh và rõ ràng.

Bí quyết khiến bộ não nghiện học như nghiện mạng xã hội

Hãy giữ chuỗi 

Nếu từng sử dụng Duolingo, có lẽ bạn sẽ quen với tính năng Streak - chuỗi ngày học liên tiếp.

Thoạt nhìn, đó chỉ là một con số nhỏ trên màn hình. Nhưng trên thực tế, nó tận dụng một hiện tượng tâm lý rất mạnh mang tên Loss Aversion (tâm lý sợ mất mát).

Các nghiên cứu cho thấy con người thường cảm thấy tiếc nuối khi đánh mất một thành quả hơn là niềm vui khi đạt được một thành quả mới.

Sau khi duy trì chuỗi học 50 hay 100 ngày, điều khiến nhiều người tiếp tục mở ứng dụng không còn chỉ là bài học, mà còn là cảm giác không muốn để tất cả công sức mình đã bỏ ra biến mất.

Và bạn cũng không cần một ứng dụng để áp dụng nguyên lý này. Hãy chuẩn bị một cuốn lịch hoặc một bảng theo dõi nhỏ. Mỗi ngày hoàn thành mục tiêu học tập, hãy đánh dấu một dấu X thật nổi bật. Khi chuỗi dấu X ngày càng dài, bạn sẽ có thêm động lực để duy trì chỉ vì không muốn "đứt chuỗi", bỏ dở những gì mình đã kiên trì xây dựng.

Hãy khiến việc bắt đầu trở nên thật dễ

Bạn có để ý rằng chúng ta thường trì hoãn ngay từ khi... chưa bắt đầu? Chỉ cần nghĩ đến việc phải học hai tiếng, làm một chương bài tập hay ôn cả chục trang tài liệu, não bộ đã cảm thấy áp lực.

Một số nhà nghiên cứu cho rằng khi đối mặt với những nhiệm vụ được đánh giá là quá khó hoặc quá lớn, các vùng não liên quan đến xử lý cảm xúc và nguy cơ sẽ khiến chúng ta có xu hướng né tránh.

Vì vậy, thay vì đặt mục tiêu "học hai tiếng", hãy thử hạ thấp ngưỡng bắt đầu, ví dụ như:

• Chỉ mở sách ra thôi.
• Chỉ đọc một trang thôi.
• Hôm nay chỉ học năm từ mới thôi.
• Chỉ làm một câu bài tập thôi.

Nghe có vẻ quá nhỏ để tạo nên khác biệt, nhưng đây lại là cách vượt qua rào cản lớn nhất: bắt đầu. Và một khi có thể bắt đầu, bộ não chúng ta sẽ có xu hướng ghi nhớ và muốn hoàn thành những công việc còn dang dở. Trong tâm lý học, xu hướng này được gọi là hiệu ứng Zeigarnik. 

Hãy cho não bộ “phần thưởng” ngay lập tức

Điểm yếu lớn nhất của việc học truyền thống là khó có thể thấy được kết quả tức thì. Vì vậy, thay vì cứ học rồi đợi đến ngày làm bài kiểm tra, ngày thi, bạn có thể tự kiểm tra lại sau mỗi buổi ôn tập.

Ví dụ, sau mỗi 10 từ vựng hãy tự kiểm tra xem mình nhớ được bao nhiêu. Sau mỗi phần kiến thức, hãy làm một bài trắc nghiệm ngắn hoặc dùng flashcard để ôn tập.

Mỗi bộ flashcard hoàn thành, mỗi câu hỏi trắc nghiệm trả lời đúng hay mỗi lần ghi nhớ được một khái niệm mới đều là một "chiến thắng nhỏ", là những tín hiệu giúp não bộ nhận ra rằng: "Mình đang tiến bộ."

Đó mới chính là "phần thưởng" mà não bộ cần - không phải một món quà lớn, mà là cảm giác nỗ lực của mình đang tạo ra kết quả.

Nếu muốn tăng thêm sự hứng thú, bạn cũng có thể tự thưởng cho bản thân sau khi hoàn thành mục tiêu trong ngày. Phần thưởng không cần quá cầu kỳ: một ly trà sữa, 20 phút xem bộ phim yêu thích, nghe một playlist mình thích hay đơn giản là dành thời gian thư giãn.

Thỉnh thoảng, hãy để phần thưởng mang một chút bất ngờ. Chẳng hạn, bạn có thể chuẩn bị một "blind box" với nhiều mảnh giấy ghi những món quà nhỏ khác nhau rồi bốc ngẫu nhiên sau khi hoàn thành kế hoạch học tập. Sự mong chờ ấy cũng góp phần khiến việc học trở nên thú vị hơn.

Tại sao Duolingo thành công trở thành ứng dụng học ngoại ngữ được nhiều người yêu thích?

Duolingo thành công không chỉ vì nội dung bài học.

Ứng dụng này tận dụng nhiều nguyên lý của tâm lý học hành vi để giúp người dùng dễ duy trì thói quen hơn: nhắc nhở người dùng, tích hợp tính năng duy trì chuỗi học liên tục, chia bài học thành những mục tiêu nhỏ và khích lệ, động viên người dùng sau mỗi câu trả lời.

Ngay cả linh vật cú xanh Duo cũng được xây dựng như một "người bạn" biết nhắc nhở, hờn dỗi hay pha chút hài hước khi người dùng bỏ học nhiều ngày. Những chi tiết nhỏ ấy khiến trải nghiệm học tập trở nên gần gũi và bớt khô khan hơn.

Luis von Ahn từng thừa nhận rằng rất khó để việc học hấp dẫn hơn những video giải trí trên mạng xã hội. Nhưng điều đó cũng không cần thiết.

Một ứng dụng học tập hay một phương pháp học hiệu quả không nhất thiết phải khiến bạn say mê như lướt TikTok. Điều quan trọng là nó đủ hấp dẫn để bạn quay lại mỗi ngày.

Phần còn lại sẽ đến từ động lực nội tại - cảm giác rằng thời gian mình bỏ ra đang giúp bản thân tiến bộ từng chút một và mở ra nhiều cơ hội hơn trong tương lai.

Bài học từ những chia sẻ của Luis von Ahn

Điều khiến chúng ta dành hàng giờ trên mạng xã hội không phải vì bản thân quá yếu đuối hay thiếu kỷ luật. Đó là bởi các nền tảng ấy được thiết kế để thu hút sự chú ý và khiến chúng ta muốn quay lại hết lần này đến lần khác.

Nếu hiểu được cách bộ não hoạt động, chúng ta cũng có thể áp dụng chính những nguyên lý đó vào việc học: chia nhỏ mục tiêu, tạo phản hồi nhanh, duy trì chuỗi thói quen và tự ghi nhận những tiến bộ của bản thân.

Có lẽ, điều cần thay đổi không phải là bộ não của chúng ta, mà là cách chúng ta học.

Luis von Ahn từng ví việc học giống như bông cải xanh, còn mạng xã hội giống như bánh ngọt. Có thể bông cải xanh sẽ không bao giờ hấp dẫn bằng một chiếc bánh mới ra lò. Nhưng nếu biết cách chế biến, nó sẽ trở thành món ăn mà chúng ta sẵn sàng lựa chọn mỗi ngày.

Việc học cũng vậy. Có thể nó sẽ không bao giờ cuốn hút như TikTok hay những video giải trí bất tận. Nhưng chỉ cần khiến việc học trở nên thú vị hơn một chút, dễ bắt đầu hơn một chút và cho chúng ta cảm nhận được sự tiến bộ mỗi ngày, bộ não sẽ dần coi đó là một thói quen đáng để quay lại.

Bởi mục tiêu cuối cùng không phải là "nghiện học" theo đúng nghĩa, mà là xây dựng một thói quen học tập đủ hấp dẫn để chúng ta luôn muốn bắt đầu lại vào ngày mai.

Nguồn:

• Nguồn ảnh minh họa: @penelope_dullaghan (Instagram)
• https://www.youtube.com/watch?v=P6FORpg0KVo 
• https://www.youtube.com/watch?v=63FPhjGWjvk