Dậy thì sớm ở bé gái

Tuổi dậy thì là gì?

Tuổi dậy thì là giai đoạn chuyển tiếp sang sự trưởng thành về mặt sinh dục. Ở bé gái, giai đoạn này bắt đầu khi tuyến yên ở đáy não gửi các hormone báo hiệu cho cơ thể bắt đầu sản sinh estrogen. Các hormone này ảnh hưởng đến các đặc điểm sinh dục, quá trình trao đổi chất và sự phát triển. Đây là thời điểm trẻ sẽ phát triển nhanh nhất, gần đạt chiều cao của người trưởng thành. Trẻ cũng có thể trải qua những thay đổi về tâm trạng và tính cách trong giai đoạn dậy thì.

Đây là một quá trình dài, không có mốc thời gian chính xác, nhưng dậy thì thường bắt đầu sớm nhất là 8 tuổi (hoặc muộn nhất là 14 tuổi) đối với bé gái. 

Dậy thì sớm là gì?

Dậy thì sớm có nghĩa là trẻ bắt đầu dậy thì sớm hơn tuổi. Thông thường, nó được định nghĩa là dậy thì trước 8 tuổi ở bé gái. (Bé trai cũng có thể dậy thì sớm, mặc dù điều này xảy ra ở bé gái thường xuyên hơn khoảng 20 lần. Dậy thì sớm ở bé trai được định nghĩa là dậy thì trước 9 tuổi).

Dậy thì sớm là hiện tượng không phổ biến. Có hai loại dậy thì sớm:

• Dậy thì sớm trung ương (CPP - Central precocious puberty). Đây là loại dậy thì sớm phổ biến nhất. Nó xảy ra khi tuyến yên tiết ra hormone hướng sinh dục sớm. Những hormone này kích thích buồng trứng sản sinh estrogen, từ đó khởi phát quá trình dậy thì.
• Dậy thì sớm ngoại biên (PPP - Peripheral precocious puberty). Loại này do sự tiết ra sớm lượng lớn hormone sinh dục, nhưng tuyến yên không đóng vai trò gì. Thay vào đó, vấn đề có thể nằm ở buồng trứng, tuyến thượng thận hoặc tuyến giáp.

Những dấu hiệu đầu tiên của tuổi dậy thì ở bé gái là gì?

Dấu hiệu đầu tiên của tuổi dậy thì ở bé gái thường là sự phát triển ngực. Cha mẹ cũng có thể nhận thấy sự tăng trưởng chiều cao đột ngột. Nhưng tuổi dậy thì là một quá trình diễn ra từ từ, và trẻ sẽ trải qua nhiều thay đổi trong khoảng từ 2-5 năm.

Những thay đổi ở bé gái trong giai đoạn dậy thì:

• Sự phát triển của ngực. Dấu hiệu đặc trưng của tuổi dậy thì ở bé gái thường là sự phát triển của các nụ vú dưới mỗi núm vú. Một bên ngực có thể phát triển trước bên kia, và chúng có thể mềm khi chạm vào.
• Giai đoạn tăng trưởng nhanh. Một bé gái có thể tăng khoảng 11 kg và cao thêm khoảng 30 cm trong thời kỳ dậy thì. Tay và chân sẽ phát triển trước tiên, hông sẽ rộng ra, và vòng eo có thể trông nhỏ hơn. Sau đó, thân mình sẽ dài ra, và xương hàm dưới sẽ phát triển, khiến khuôn mặt của bé gái thay đổi.
• Sự phát triển của lông mu. Ban đầu lông có thể mỏng và nhẹ, sau đó trở nên thô hơn, xoăn hơn và sẫm màu hơn. Đối với một số ít bé gái, lông mu mọc trước khi nụ vú phát triển. Lông chân và lông nách sẽ phát triển vào cuối tuổi dậy thì.
• Chu kỳ kinh nguyệt. Trong vòng 2 đến 3 năm kể từ khi bắt đầu phát triển nụ vú, hầu hết các bé gái sẽ có kỳ kinh nguyệt đầu tiên. Bé gái có thể có dịch tiết âm đạo trong suốt hoặc màu trắng khoảng 6 đến 12 tháng trước khi bắt đầu kinh nguyệt. 
• Lượng mỡ trong cơ thể tăng lên. Tỷ lệ mỡ trong cơ thể tăng lên, và một phần trong số đó tích tụ ở hông và ngực.
• Mụn trứng cá. Sự thay đổi nội tiết tố có thể gây ra mụn trứng cá, cùng với hiện tượng đổ mồ hôi vùng nách và mùi cơ thể tăng lên do tuyến mồ hôi hoạt động mạnh hơn.
• Thay đổi tâm trạng. Trẻ có thể trở nên cáu kỉnh và thậm chí có vẻ như thay đổi tính cách trong giai đoạn dậy thì.

Nguyên nhân nào gây ra dậy thì sớm?

Thông thường không có nguyên nhân y học rõ ràng nào gây ra dậy thì sớm, mặc dù rất hiếm khi nguyên nhân có thể liên quan đến khối u hoặc rối loạn nào đó (như suy giáp hoặc rối loạn di truyền). Điều trị bằng xạ trị (ví dụ như để điều trị ung thư) cũng có thể làm tăng nguy cơ dậy thì sớm.

Các nhà nghiên cứu đang nghiên cứu các yếu tố nguy cơ liên quan đến dậy thì sớm. Những yếu tố này bao gồm:

• Tiền sử gia đình. Có những đột biến gen có thể dẫn đến dậy thì sớm, mặc dù hiện tượng này cũng có thể xảy ra ở trẻ em không có tiền sử gia đình mắc chứng này.
• Thừa cân hoặc béo phì. Lượng mỡ trong cơ thể đóng vai trò quan trọng trong quá trình xử lý hormone. Một nghiên cứu cho thấy các bé gái béo phì có tỷ lệ dậy thì sớm cao hơn so với các bé gái có cân nặng bình thường. Tuy nhiên, các bé gái này không có kinh nguyệt sớm hơn.
• Tiếp xúc với một số hóa chất nhất định. Tiếp xúc với kem hoặc thuốc mỡ có chứa hormone giới tính (như estrogen hoặc androgen) có thể làm tăng nguy cơ dậy thì sớm. Và một số nghiên cứu cho thấy rằng tiếp xúc với các hóa chất gây rối loạn nội tiết (như phthalates) có thể ảnh hưởng đến quá trình dậy thì.
• Việc nhận con nuôi. Các chuyên gia cho rằng điều này có thể là do thiếu hụt dinh dưỡng trong giai đoạn đầu đời, tiếp theo là sự tích tụ mỡ nhanh chóng sau khi được nhận nuôi.

Tôi nên làm gì nếu nghi ngờ con mình bị dậy thì sớm?

Nếu bé gái từ 7 tuổi trở xuống và có bất kỳ dấu hiệu nào của tuổi dậy thì, hãy báo cho bác sĩ biết. Bác sĩ có thể xác định xem trẻ có bị dậy thì sớm hay không và cần làm gì để khắc phục.

Đầu tiên, bác sĩ sẽ xem xét tiền sử bệnh của trẻ và hỏi về thời điểm cha mẹ và các thành viên khác trong gia đình bắt đầu dậy thì, các triệu chứng của trẻ và kiểm tra kỹ ngực của bé. (Đôi khi những gì trông giống như sự khởi đầu của ngực thực chất chỉ là một chút mỡ thừa trong cơ thể). Dựa trên đánh giá ban đầu này, bác sĩ sẽ quyết định có cần thực hiện các xét nghiệm hay không, các xét nghiệm này có thể bao gồm:

• Xét nghiệm máu để đo lượng hormone, chẳng hạn như LH, FSH, estradiol (một dạng estrogen) và hormone tuyến giáp. Xét nghiệm máu cũng có thể đo hormone kích thích sinh dục (GNH), từ đó có thể cho biết loại dậy thì sớm.
• Chụp X-quang bàn tay và cổ tay trái để ước tính tuổi xương của con bạn và xác định xem xương có đang phát triển quá nhanh hay không.
• Siêu âm hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI) để kiểm tra tuyến thượng thận, buồng trứng hoặc não, và để loại trừ khối u hoặc các bất thường khác.

Tùy thuộc vào kết quả, bác sĩ khám có thể tham khảo ý kiến ​​hoặc chuyển đến bác sĩ chuyên khoa nội tiết để được đánh giá và điều trị thêm, nếu cần thiết.

Tôi có nên lo lắng nếu con tôi bị dậy thì sớm không? 

Hầu hết các trường hợp bé gái có dấu hiệu dậy thì trước 8 tuổi đều không có gì nghiêm trọng. Có thể các bé chỉ dậy thì sớm hơn mức trung bình một chút mà thôi. 

Việc dậy thì sớm hơn so với độ tuổi bình thường không phải là điều tốt. Nó không giống như việc vượt qua các cột mốc phát triển khác – chẳng hạn như biết đi hoặc nói chuyện – sớm. Có một số vấn đề cần xem xét về dậy thì sớm:

• Chiều cao. Một nhược điểm của dậy thì sớm là nó có thể khiến trẻ thấp hơn chiều cao trung bình khi trưởng thành. Đó là vì trẻ em không phát triển chiều cao nhiều sau tuổi dậy thì. Vì vậy, mặc dù ban đầu trẻ có thể cao hơn bạn bè cùng trang lứa, nhưng chúng cũng có thể ngừng phát triển chiều cao sớm và cuối cùng sẽ thấp hơn so với chiều cao lẽ ra khi trưởng thành.
• Sức khỏe tâm thần. Trẻ cũng có thể gặp phải một số khó khăn về mặt xã hội hoặc thể chất do dậy thì sớm. Trẻ có thể cảm thấy xấu hổ và bị bạn bè trêu chọc. Trẻ cũng có thể khó kiểm soát cảm xúc của chính mình. Một số nghiên cứu chỉ ra rằng các bé gái dậy thì sớm có nguy cơ mắc các vấn đề sức khỏe tâm thần cao hơn – bao gồm cả trầm cảm ở tuổi trưởng thành.
• Nguy cơ ung thư. Có một số bằng chứng cho thấy các bé gái bắt đầu có kinh nguyệt sớm hơn bình thường có nguy cơ mắc ung thư vú và ung thư nội mạc tử cung cao hơn, do tiếp xúc nhiều hơn với hormone giới tính.

Việc đưa trẻ đi khám sức khỏe định kỳ có thể giúp phát hiện xem có vấn đề gì đáng lo ngại hay không. Bác sĩ sẽ theo dõi sự phát triển của trẻ trong mỗi lần khám. Trên thực tế, chính bác sĩ có thể là người thông báo cho cha mẹ về bất kỳ sự khác biệt quan trọng nào.

Có phương pháp điều trị nào cho chứng dậy thì sớm không?

Phương pháp điều trị sẽ phụ thuộc vào kết quả khám của bác sĩ. Bác sĩ nội tiết có thể giúp cha mẹ quyết định nên làm gì dựa trên tình trạng cụ thể của con mình – ví dụ như tuổi, tốc độ phát triển, chiều cao hiện tại và chiều cao dự kiến ​​trong tương lai, kết quả xét nghiệm và việc có hoặc không có các rối loạn tiềm ẩn.

Cha mẹ có thể được khuyên nên chờ đợi và theo dõi con mình trong vài tháng để xem tình hình tiến triển như thế nào. Nếu phát hiện ra bệnh lý tiềm ẩn, bác sĩ sẽ điều trị bệnh lý đó ảnh hưởng đến tuổi dậy thì. Ví dụ, việc loại bỏ khối u sản sinh hormone gây dậy thì sớm sẽ ngăn chặn tình trạng dậy thì sớm.

Ngoài ra, để tạm thời trì hoãn tuổi dậy thì, trẻ có thể được cho dùng thuốc gọi là chất tương tự hormone giải phóng gonadotropin (GnRH), có tác dụng ngăn chặn sự sản sinh hormone sinh dục. Bác sĩ nội tiết sẽ tiêm thuốc hàng tháng hoặc ba tháng một lần (tùy thuộc vào loại thuốc). Trẻ sẽ dùng thuốc cho đến khi đạt đến độ tuổi dậy thì bình thường.

Một lựa chọn khác là cấy ghép (dưới cánh tay trên, dưới da), thiết bị này sẽ giải phóng thuốc dần dần trong vòng một năm. Phương pháp này cần phẫu thuật nhỏ (và cần được thay thế sau một năm), nhưng bù lại trẻ sẽ không cần tiêm thuốc thường xuyên nữa.

Trẻ em được điều trị bằng GnRH có thể xuất hiện thêm các dấu hiệu dậy thì trong khoảng sáu tuần đầu điều trị – thay đổi tâm trạng, nổi mụn, thậm chí là kinh nguyệt – nhưng dần dần những dấu hiệu này sẽ biến mất. Tác dụng phụ rất ít, và quá trình dậy thì sẽ bắt đầu lại trong vòng 12-18 tháng sau khi trẻ ngừng dùng thuốc. Trong thời gian đó, điều quan trọng là phải khám bác sĩ thường xuyên để theo dõi sự phát triển và nồng độ hormone.

Tôi có thể hỗ trợ con gái mình tốt nhất như thế nào trong giai đoạn dậy thì sớm?

Đối với hầu hết trẻ em, sự khác biệt là điều gây đau khổ, và sự khác biệt về thể chất có thể đặc biệt gây xấu hổ cho các bé gái. Cha mẹ cần trấn an, an ủi và hỗ trợ con mình vượt qua những khó khăn hàng ngày, nhưng cũng đừng ngần ngại tìm kiếm sự trợ giúp tâm lý chuyên nghiệp cho con.

Dưới đây là một vài lời khuyên từ các chuyên gia:

• Hãy nói cho con gái biết sự thật về những gì đang xảy ra với cơ thể của chúng. Hãy đảm bảo rằng chúng hiểu những thay đổi này là bình thường – chỉ là chúng đang trải qua điều này sớm hơn một chút mà thôi. Bạn bè của chúng cũng sẽ sớm trải qua những điều tương tự.
• Những dấu hiệu đầu tiên của tuổi dậy thì có thể dẫn đến việc bị trêu chọc, đặc biệt là đối với các bé gái. Hãy giữ liên lạc với giáo viên của con và quan sát xem con có biểu hiện thu mình hoặc trầm cảm hay không. Cố gắng cho con tham gia các hoạt động thường xuyên (thể thao, hoạt động ngoại khóa,...).
• Dù con đã phát triển thể chất, chúng vẫn chỉ là trẻ con. Đừng mong đợi chúng cư xử chững chững như vẻ ngoài của chúng.
• Hãy thường xuyên trò chuyện với con gái (không chỉ một lần!) về chủ đề dậy thì, cho con cơ hội đặt câu hỏi khi con sẵn sàng. Có rất nhiều sách về dậy thì. Hãy dành thời gian đọc và trò chuyện cùng con. Hãy cho con thấy rằng cha mẹ cởi mở và sẵn lòng nói về sự phát triển giới tính của con.
• Đừng đưa ra những nhận xét thiếu suy nghĩ về ngoại hình của con.
• Hãy hỗ trợ sở thích của con. Dành thời gian làm những việc tập trung vào điểm mạnh của con.

Có lẽ cha mẹ cũng muốn giúp con gái mình làm quen với cơ thể mới bằng cách đưa con đi mua áo ngực, lăn khử mùi và các sản phẩm chăm sóc da khi cần thiết.

Cố gắng đừng lo lắng quá nhiều, nhưng hãy chắc chắn tìm kiếm sự hỗ trợ về mặt tinh thần cho chính mình nếu cha mẹ đang gặp khó khăn. Chứng kiến ​​con gái mình trưởng thành thành một người phụ nữ có thể là một trải nghiệm đầy biến động về mặt cảm xúc trong hoàn cảnh bình thường. Nhưng khi dậy thì sớm, điều đó thậm chí còn khó khăn hơn.

Liệu các bé gái có bắt đầu dậy thì sớm hơn so với trước đây không?

Một số nghiên cứu cho thấy sự phát triển ngực và lông mu có thể bắt đầu sớm hơn. Một nghiên cứu tổng quan quy mô lớn cho thấy thời điểm bắt đầu phát triển ngực ở bé gái đã giảm gần 3 tháng mỗi thập kỷ từ năm 1977 đến năm 2013.

Trên thực tế, đã có một số tranh luận về việc liệu độ tuổi chẩn đoán dậy thì sớm có nên được hạ thấp hay không. Ngay từ năm 1999, một số chuyên gia đã đề xuất rằng hướng dẫn về dậy thì sớm nên được chuyển từ dưới 8 tuổi xuống dưới 7 tuổi đối với bé gái da trắng và trước 6 tuổi đối với bé gái người Mỹ gốc Phi. Tuy nhiên, các chuyên gia khác lại cảnh báo rằng các vấn đề liên quan đến dậy thì sớm có thể bị bỏ sót nếu hướng dẫn được hạ thấp.

Các nhà nghiên cứu đang tìm hiểu những nguyên nhân có thể dẫn đến dậy thì sớm, bao gồm tỷ lệ thừa cân và béo phì gia tăng, giảm hoạt động thể chất, căng thẳng (bao gồm cả lạm dụng tình dục thời thơ ấu) và tiếp xúc với các hóa chất gây rối loạn nội tiết.

Nếu cha mẹ cảm thấy con mình dạo này có nhiều thay đổi sớm hơn độ tuổi, hãy theo dõi sự phát triển của con và tìm sự trợ giúp từ bác sĩ chuyên khoa khi cần thiết. 

Nguồn: babycenter.com