Hình ảnh cái tôi và lòng tự trọng

Hình ảnh cái tôi (self – image) là bức tranh tâm trí của một cá nhân về hình thức bên ngoài và nhân cách của họ. Đó là một sự kết hợp giữa những suy nghĩ của một người về những gì mà họ cho rằng mình giống như thế, cách họ nhìn nhận nhân cách của mình, niềm tin của họ vào những gì người khác nghĩ về họ, họ yêu quí bản thân mình thế nào và cả cách họ nhìn và cảm nhận về tình trạng của họ trong cuộc sống.

Lòng tự trọng (self esteem) là những đánh giá chung của con người mang tính xúc cảm về giá trị của họ. Nó phản ánh lòng tự tôn, sự tự hào cũng như thái độ đối với bản thân của mỗi cá nhân. Lòng tự trọng luôn đi kèm với niềm tin và những cảm xúc như chiến thắng, tự hào, thất vọng, xấu hổ…

Lòng tự trọng có liên quan chặt chẽ với hình ảnh cái tôi, bởi lòng tự trọng là cảm xúc của cá nhân về bản thân mình và những cảm xúc này thường do hình ảnh cái tôi đem đến.

Một khi hình ảnh cái tôi của một ai đó đã được định hình, họ sẽ rất khó thay đổi nó. Nếu ai đó có hình ảnh tiêu cực về bản thân, thì lòng tự trọng của họ sẽ thấp. Lòng tự trọng thấp và hình ảnh cái tôi âm tính luôn song hành với lo âu, rối loạn ăn uống, trầm cảm, hành vi nghiện, bạo lực gia đình và các vấn đề tình dục trong thanh thiếu niên. Ngược lại, một hình ảnh cái tôi tích cực sẽ làm cho con người có lòng tự trọng cao hơn.

Người có lòng tự trọng cao không muốn hình ảnh cái tôi của mình bị hoen ố. Còn người có lòng tự thấp không cảm thấy cần điều chỉnh bản thân khi thể hiện mình trước người khác. Đó chính là ý nghĩa xã hội của mối quan hệ giữa hình ảnh cái tôi và lòng tự trọng.
 

Nguyên nhân nào tạo ra hình ảnh cái tôi tiêu cực và lòng tự trọng thấp
 

Hình ảnh cái tôi tiêu cực thường được hình thành và phát triển khi đứa trẻ bị người khác chê bai, chỉ trích liên tục. Dưới đây là một số trong những điều có thể đóng góp vào sự nghèo nàn về hình ảnh cái tôi và lòng tự trọng của thanh thiếu niên.

-       Nhận thức không thực tế về con người trên các phương tiện truyền thông (thường là những người và các mô hình nổi tiếng).

-      Thất bại trong học tập.

-         Sợ bị bỏ rơi / bị chia ly sớm khỏi cha mẹ

-         Bị những người quan trọng chỉ trích quá nhiều

-         Thiếu sự hỗ trợ và lời khen ngợi từ bên ngoài

-         Nhận được ít tình cảm, sự ủng hộ hoặc sự tôn trọng của người khác

-         Thường xuyên bị bắt nạt, trêu chọc, hoặc bị cười nhạo

-          Nhận những hình phạt quá khắt khe, độc ác , hoặc không phù hợp với tuổi

-         Thường xấu hổ khi một mình hoặc trước mặt người khác

-         Bị so sánh tiêu cực với anh chị em hoặc trẻ em khác

-         Không được tham gia vào hoạt động của trường, không được chơi với hàng xóm và bạn bè, hoặc không được làm những việc bình thường như những đứa trẻ khác vẫn làm.

-         Bị đổ lỗi cho các vấn đề của cha mẹ

-         Không được dạy các kỹ năng xã hội thích hợp

-         Không được khuyến khích trong học tập và nỗ lực cá nhân khác

-         Bị bệnh và cảm thấy mình như một đứa trẻ và không thể tham gia vào các hoạt động bình thường

-         Bị cười nhạo vì cân nặng hay hình thức bề ngoài.

Có thể thấy, các nguyên nhân được nhắc đến trên đây phần nhiều liên quan đến các yếu tố xã hội bên ngoài. Trong đó, sự khích lệ, hỗ trợ của người khác, có chỗ dựa tinh thần vào người khác là tác nhân kích thích mạnh mẽ cho việc phát triển một hình ảnh cái tôi tích cực ở trẻ em.