BẠO LỰC TRÊN CƠ SỞ GIỚI: KHI BẠO LỰC KHÔNG CHỈ LÀ TÁC ĐỘNG VẬT LÝ - Phần 2

Trong phần này sẽ đề cập đến quy mô và tính chất của vấn đề bạo lực trên cơ sở giới được đẩy lên mức độ nghiêm trọng hơn. Khi định kiến giới biến thành vũ khí và bạo lực được hợp thức hoá dưới danh nghĩa phong tục hay tín ngưỡng, phụ nữ và trẻ em gái phải gánh chịu những tổn thương không thể khắc phục. Phạm vi nạn nhân lúc này hoàn toàn khu biệt vào phụ nữ và trẻ em gái, được gọi bằng khái niệm “Bạo lực đối với phụ nữ” (Violence Against Women). Đặc biệt, việc thiếu đi các biện pháp ngăn chặn mạnh mẽ từ chính quyền và nhà nước biến bạo lực đối với phụ nữ trở thành bạo lực mang tính hệ thống (systemic violence), nơi sự thờ ơ của luật pháp dung túng cho bạo lực và thủ phạm.

Các hình thức của bạo lực đối với phụ nữ bao gồm: 

1. Nạn sát hại phụ nữ và trẻ em gái (Femicide/feminicide)

Nạn sát hại phụ nữ và trẻ em gái được định nghĩa là hành vi cố ý giết người với động cơ liên quan trực tiếp đến các nguyên nhân trải dài từ những định kiến về vai trò giới, sự phân biệt đối xử đối với nữ giới cho đến các mối quan hệ quyền lực bất bình đẳng giữa nam và nữ trong xã hội. Nạn sát hại phụ nữ và trẻ em gái là cái kết bi thảm của một chuỗi liên tiếp các hành vi bạo hành về thể chất, tình dục hoặc tinh thần trước đó. Đây cũng là hình thức cực đoan và tàn bạo nhất của bạo lực trên cơ sở giới.

Theo báo cáo năm 2022 của UN Women, phụ nữ và trẻ em gái ở mọi khu vực trên thế giới đều đang phải gánh chịu nạn sát hại do động cơ giới. Trong khi châu Á là khu vực có số lượng tuyệt đối các vụ sát hại lớn nhất, thì châu Phi lại là nơi có mức độ bạo lực nghiêm trọng nhất nếu tính trên tỷ lệ quy mô dân số nữ của châu lục này. Đồng thời, UN Women cũng chỉ ra một thực trạng nhức nhối: cứ mỗi giờ trôi qua, lại có hơn 5 phụ nữ hoặc trẻ em gái bị sát hại bởi chính những người thân trong gia đình. Căn nhà, nơi vốn dĩ là tổ ấm, trớ trêu thay lại trở thành nơi nguy hiểm nhất, minh chứng cho thấy không một không gian nào trên thế giới là an toàn tuyệt đối đối với phụ nữ và trẻ em gái. 

Ảnh: datos.gob.es

2. Các hủ tục gây hại (Harmful practices)

Các hủ tục gây hại là hành vi vi phạm quyền con người, đẩy sức khỏe cũng như quyền sức khỏe sinh sản và tình dục của phụ nữ và trẻ em vị thành niên vào tình thế vô cùng rủi ro. Có rất nhiều hủ tục độc hại khác nhau đang tồn tại, bao gồm: 

•  Cắt xén bộ phận sinh dục nữ (Female Genital Mutilation)

Cắt xén bộ phận sinh dục nữ bao gồm tất cả các thủ thuật cắt bỏ một phần hoặc toàn bộ bộ phận sinh dục ngoài, hoặc gây tổn thương cho cơ quan sinh dục nữ vì các lý do phi y tế. Thủ thuật này thường bị ép buộc thực hiện trên các bé gái trong độ tuổi từ sơ sinh đến 15 tuổi. Không hề mang lại bất kỳ lợi ích sức khỏe nào, hủ tục này ngược lại còn dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng, kéo dài suốt đời, thậm chí là tử vong. Dù có nhiều yếu tố phức tạp khiến hủ tục cắt xén bộ phận sinh dục nữ vẫn tồn tại dai dẳng, nhưng tại bất kỳ xã hội nào, đây cũng là biểu hiện của sự bất bình đẳng giới đã ăn sâu bám rễ. Dưới mọi hình thức, cắt xén bộ phận sinh dục nữ là hành vi xâm phạm nghiêm trọng các quyền cơ bản của phụ nữ và trẻ em gái, trong đó có quyền được bảo vệ sức khỏe, quyền an sinh và quyền được tôn trọng phẩm giá.

•  Tảo hôn (Child marriage)

Tảo hôn là bất kỳ cuộc hôn nhân nào mà ít nhất một trong hai bên chưa đủ 18 tuổi. Đây được coi là một hình thức hôn nhân ép buộc, bởi tại thời điểm đó, trẻ vị thành niên chưa thể bày tỏ sự đồng ý một cách đầy đủ, tự nguyện và có nhận thức toàn diện. Không chỉ là hành vi xâm phạm nghiêm trọng quyền trẻ em, tảo hôn còn trực tiếp hủy hoại tương lai của các em, trong đó phần lớn nạn nhân là trẻ em gái. Hủ tục này kéo theo một chuỗi hệ lụy đau lòng: từ việc phải mang thai sớm và liên tục, đối mặt với nguy cơ tử vong và biến chứng sản khoa cao, cho đến việc bị tước đi quyền tự quyết trong gia đình và buộc phải bỏ học giữa chừng.

•  Phá thai lựa chọn giới tính (Sex-selective abortion) 

Phá thai lựa chọn giới tính là việc chủ động chấm dứt thai kỳ trên cơ sở định kiến giới trước sinh, xảy ra khi thai nhi được xác định là nữ. Hủ tục này không đơn thuần là một quyết định y khoa, mà là hệ quả trực tiếp của tư tưởng trọng nam khinh nữ và áp lực phải có con trai nối dõi ăn sâu bám rễ trong xã hội. Việc người mẹ bị ép buộc phải chấm dứt thai kỳ liên tục chỉ vì giới tính của đứa trẻ không chỉ gây ra những tổn thương sâu sắc về cả thể xác lẫn tinh thần cho họ, mà còn làm mất cân bằng tỷ số giới tính khi sinh một cách trầm trọng. Đây là một minh chứng nhức nhối cho thấy khi định kiến giới còn tồn tại, quyền tự quyết của phụ nữ đối với cơ thể mình vẫn sẽ bị thao túng và xâm phạm một cách thô bạo.  

• Sát hại vì danh dự (Honor killing) 

Sát hại vì danh dự là một hủ tục mà ở đó các thành viên trong gia đình cố ý giết hại chính người thân của mình, thường nhắm vào phụ nữ hoặc trẻ em gái, với cái cớ rằng họ đã bôi nhọ danh dự hoặc bêu xấu dòng họ. Những vụ sát hại này thường bắt nguồn từ các tư tưởng áp đặt về sự trong trắng của người phụ nữ, hoặc những hành vi bị coi là “vượt rào” mà văn hóa bản địa lên án gay gắt, từ đó dẫn đến những kết cục tàn khốc cho các thành viên nữ trong gia đình.

Ảnh: Buenos Aires Times

Một số các hủ tục độc hại khác bao gồm: kiểm tra trinh tiết cùng các hành vi liên quan; các chế độ kiêng khem ăn uống cực đoan bao gồm cả trong thai kỳ (ép ăn, cấm kỵ thực phẩm); bó buộc cơ thể (bó chân, bó ngực); rạch da tạo sẹo, xăm đốt hoặc đóng dấu dấu ấn bộ tộc; nhục hình, ném đá đến chết; các nghi lễ trưởng thành bạo lực, các tập tục góa phụ; cáo buộc phù thủy và tấn công hiến tế; các điều luật cấm kỵ khi hành kinh; nạn giết trẻ sơ sinh; loạn luân; và các hình thức can thiệp hoặc biến đổi cơ thể nhằm phục vụ cho mục đích làm đẹp hoặc tăng giá trị kết hôn của phụ nữ và trẻ em gái.

3. Bạo lực mạng (Online violence)

Bạo lực mạng đối với phụ nữ là bất kỳ hành vi gây hại nào được thực hiện, tiếp tay, làm trầm trọng hơn hoặc khuếch đại thông qua việc sử dụng các công cụ kỹ thuật số hoặc công nghệ thông tin và truyền thông. Những hành vi này có thể dẫn đến hoặc tiềm ẩn nguy cơ gây ra những tổn hại về mặt thể chất, tình dục, tâm lý, xã hội, chính trị hoặc kinh tế, cũng như xâm phạm các quyền và quyền tự do cơ bản. Hình thức bạo lực này có thể diễn ra trong không gian mạng, hoặc có thể được thực hiện ngoài đời thực thông qua các phương tiện công nghệ, chẳng hạn như việc sử dụng thiết bị định vị GPS để kiểm soát hành tung của người phụ nữ. Bạo lực mạng không chỉ làm gia tăng các hình thức và mô hình bạo lực hiện có đối với phụ nữ, chẳng hạn như bạo lực trong mối quan hệ thân mật, mà còn tạo ra các hình thức bạo lực mới như rình rập trực tuyến và lạm dụng hình ảnh thông qua trí tuệ nhân tạo như video deepfake. 

Theo UN Women, cứ 10 phút lại có 1 người phụ nữ bị sát hại. Con số lạnh lùng này là hồi chuông báo động về một cuộc khủng hoảng bạo lực trên cơ sở giới đang diễn ra trên toàn cầu. Từ những hủ tục nhân danh văn hóa cho đến các hình thức tinh vi của bạo lực trên không gian mạng, phụ nữ và trẻ em gái vẫn đang bị bủa vây bởi các cấu trúc quyền lực bất bình đẳng. Chúng ta không thể tiếp tục im lặng hay coi bạo lực giới là chuyện riêng của mỗi nhà. Bảo vệ phụ nữ không phải là sự ban ơn, mà là trách nhiệm thực thi nhân quyền. Hãy lên tiếng để không còn bất kỳ sinh mạng nào bị tước đoạt chỉ vì giới tính của họ!

Thu An

Nguồn: https://www.unwomen.org/en/articles/faqs/faqs-types-of-violence-against-women-and-girls