BẠO LỰC TRÊN CƠ SỞ GIỚI: KHI BẠO LỰC KHÔNG CHỈ LÀ TÁC ĐỘNG VẬT LÝ - Phần 1

Bạo lực trên cơ sở giới (Gender-Based Violence), hay bạo lực giới, là hành vi bạo lực nhằm vào một cá nhân dựa trên sự phân biệt đối xử về giới hoặc giới tính. Bạo lực trên cơ sở giới xuất phát từ bất bình đẳng giới và định kiến giới. Mặc dù phụ nữ và trẻ em gái bị ảnh hưởng nhiều nhất và là trọng tâm chính của hầu hết các nỗ lực phòng ngừa và ứng phó toàn cầu, song bạo lực trên cơ sở giới có thể ảnh hưởng đến bất kỳ ai, bao gồm cả nam giới, trẻ em trai và những người thuộc cộng đồng LGBTQ+. 

Bạo lực thường chỉ được hình dung dưới dạng bạo lực thể chất, từ đó vô tình bỏ qua các hình thức bạo lực phi thể chất khác. Bạo lực không chỉ dừng ở vài cái tát và những vết bầm, mà còn  bao gồm các hành vi gây tổn hại về mặt tinh thần, quyền tự chủ và sự tự do cơ bản. Bạo lực trên cơ sở giới có rất nhiều hình dạng, có những hình dạng đủ lớn để làm tổn thương một cuộc đời, nhưng cũng có những hình dạng nhỏ đến mức người ngoài nhìn vào cũng không nhận ra. Đau đớn hơn, phụ nữ và trẻ em gái được dạy phải nhẫn nhịn và bỏ qua, và dù họ có lên tiếng thì sẽ chỉ nhận được sự chỉ trích và bị đổ lỗi. Bạo lực trên cơ sở giới xảy ra trong cả phạm vi gia đình, cộng đồng và nhà nước.

(Ảnh: safmh.org)

Các hình thức bạo lực trên cơ sở giới bao gồm:

1. Bạo lực tình dục (Sexual violence)

Bạo lực tình dục là bất kỳ hành vi nào, dù cố gắng thực hiện hay đe dọa thực hiện, bởi bất cứ ai, mang tính chất tình dục và được thực hiện mà không có sự đồng thuận. Các hành vi bạo lực tình dục bao gồm:

a. Quấy rối tình dục (Sexual harassment)

Quấy rối tình dục là bất kỳ hành vi không mong muốn nào mang tính chất tình dục, bao gồm lời nói, cử chỉ hoặc hành động, gây tổn hại đến danh dự và nhân phẩm của người bị ảnh hưởng, tạo ra một môi trường sống, học tập hoặc làm việc bất ổn, đáng sợ, thù địch và khó chịu.

• Quấy rối tình dục bằng lời nói như nhận xét khiếm nhã về cơ thể hoặc trang phục, đùa cợt mang ngụ ý tình dục, gạ gẫm, rủ rê đi chơi mang tính cá nhân một cách liên tục, v.v.
• Quấy rối tình dục bằng các hành vi phi lời nói như ngôn ngữ cơ thể gợi dục (nhìn gợi tình, nháy mắt liên tục, cử chỉ ngón tay), gửi hình ảnh đồi truỵ, tài liệu khiêu dâm qua tin nhắn, mạng xã hội, v.v.
• Quấy rối tình dục bằng các hành vi mang tính thể chất như cố tình động chạm, sờ mó, vuốt ve, áp sát cơ thể, v.v.

b. Xâm hại tình dục (Sexual assault)

Xâm hại tình dục là hành vi tình dục mang tính tấn công, cưỡng bức, ép buộc, được thực hiện khi nạn nhân không đồng thuận hoặc đồng thuận một cách miễn cưỡng, thông qua việc dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực.

• Cưỡng hiếp (Rape): được hiểu là bất kỳ hành vi xâm nhập tình dục nào khi chưa có sự đồng thuận, hoặc xảy ra do bị đe dọa, ép buộc, lừa gạt, cưỡng chế, dùng vũ lực, sử dụng chất kích thích (rượu, bia, ma túy), lạm dụng quyền lực, lợi dụng tình trạng dễ bị tổn thương của nạn nhân, hoặc thông qua việc ban phát hay nhận lợi ích. Hành vi này có thể do bất kỳ ai thực hiện, dù là người lạ hay người quen, xảy ra ngay trong quan hệ hôn nhân, các mối quan hệ tình cảm, cũng như trong thời gian diễn ra xung đột vũ trang.
• Cưỡng hiếp cải sửa (Corrective rape): là một hình thức hiếp dâm nhắm vào nạn nhân dựa trên xu hướng tính dục hoặc bản dạng giới của họ. Mục đích của hành vi này là cưỡng ép nạn nhân phải tuân theo xu hướng dị tính hoặc các chuẩn mực về bản dạng giới thông thường.

c. Lạm dụng tình dục (Sexual abuse)

Lạm dụng tình dục là hành vi lợi dụng thẩm quyền, sức ảnh hưởng của bản thân, và/hoặc lợi dụng lòng tin, sự phụ thuộc của đối phương để thao túng, lôi kéo, ép buộc họ tham gia vào các hoạt động tình dục mà họ không muốn, không thể phản kháng hoặc không đủ năng lực nhận thức để từ chối. Khái niệm này thường được dùng phổ biến nhất để nói về bạo lực tình dục đối với trẻ em.

d. Bóc lột tình dục (Sexual exploitation)

Bóc lột tình dục là hành vi lạm dụng hoặc mưu toan lạm dụng vị thế dễ bị tổn thương, quyền lực hoặc lòng tin vì mục đích tình dục, bao gồm nhưng không giới hạn ở việc trục lợi về mặt tài chính, xã hội hoặc chính trị. Bóc lột tình dục là hình thức buôn người phổ biến nhất, trong đó nạn nhân chủ yếu là phụ nữ và trẻ em gái bị bán xuyên biên giới vào các tổ chức mại dâm.

Bạo lực tình dục là một trong những hình thức bạo lực trên cơ sở giới phổ biến và nghiêm trọng nhất, chủ yếu ảnh hưởng đến phụ nữ và trẻ em gái. Trong 80% các vụ bạo lực tình dục, thủ phạm là người quen của nạn nhân. Ước tính có khoảng 35% phụ nữ trên toàn cầu từng trải qua bạo lực thể chất và/hoặc tình dục từ người bạn đời, hoặc bạo lực tình dục từ người không phải bạn đời. Trên thế giới, khoảng 15 triệu trẻ em gái vị thành niên, độ tuổi 15-19, từng bị ép quan hệ tình dục hoặc ép tham gia các hành vi tình dục. Đặc biệt, ở hầu hết các quốc gia có số liệu thống kê, chưa đến 40% phụ nữ từng trải qua bạo lực đi tìm kiếm sự giúp đỡ dưới bất kỳ hình thức nào.

(Ảnh: un.org/en/exhibits)

2. Bạo lực thể chất

Bạo lực thể chất là hành vi cố ý sử dụng vũ lực như đánh đập, tát, đấm, đá, giam cầm, hoặc dùng hung khí gây thương tích, tổn hại đến sức khỏe hoặc tính mạng của người khác. Đây là dạng bạo lực trực diện và tàn nhẫn nhất. Những vết bầm tím trên da thịt là bằng chứng đanh thép tố cáo tội ác, nhưng nỗi đau thể xác và nỗi ám ảnh tâm lý kéo dài lại chính là lưỡi dao găm thẳng vào nhân phẩm của nạn nhân.

3. Bạo lực tinh thần

Bạo lực tinh thần/tâm lý là hành vi sử dụng lời nói hoặc thái độ để thao túng, nhục mạ, đe dọa, cô lập, hoặc kiểm soát như chửi bới, xúc phạm, ghen tuông cực đoan hay "chiến tranh lạnh" nhằm khủng bố tinh thần và làm suy sụp ý chí của đối phương. Loại bạo lực này nguy hiểm ở chỗ nó hoàn toàn vô hình. Tuy không để lại sẹo trên cơ thể, nhưng nó gặm nhấm sự tự tin, bào mòn lòng tự trọng và giam cầm nạn nhân trong nỗi sợ hãi, biến họ thành những "tù nhân tinh thần" mà người ngoài khó lòng nhìn thấy.

4. Bạo lực kinh tế (Economic violence)

Bạo lực kinh tế là việc duy trì quyền kiểm soát hoàn toàn đối với các nguồn tài chính, từ chối quyền tiếp cận tiền bạc và/hoặc cấm tham gia học tập hoặc làm việc, cùng nhiều biện pháp khác. Bạo lực kinh tế cũng không để lại dấu vết trên da thịt, nhưng nó giam cầm nạn nhân trong một chiếc lồng vô hình, nơi họ mất đi quyền lựa chọn và quyền tự quyết cuộc đời mình. Loại bạo lực này là sợi dây thừng vô hình trói buộc nạn nhân vào những mối quan hệ độc hại, khiến họ dù muốn cũng không có đường lui.

(Còn tiếp)

Thu An 

Nguồn tham khảo:

• https://vtv.vn/hon-800-trieu-phu-nu-tren-the-gioi-tung-bi-bao-luc-tinh-duc-100251120155329145.htm
• https://www.worldbank.org/en/programs/violence-against-women-and-girls/terminology
• https://help.unhcr.org/turkiye/services-in-turkiye/information-and-resources-on-protection-from-violence/what-is-gender-based-violence/
• https://ccihp.org/vi/ctype-ccihp_publication/quay-roi--lam-dung-va-xam-hai-tinh-duc-456.htm