Chiến dịch phòng, chống lạm dụng tâm lý, tình cảm trẻ em

Đó có thể là lạm dụng về thân thể, hình thức lạm dụng có thể nhìn thấy sự đau đớn của trẻ; hoặc lạm dụng tâm lý và tình cảm, là hình thức lạm dụng không nhìn thấy được nhưng thường để lại tác hại lâu dài. Trẻ em là nạn nhân của bất kỳ hình thức lạm dụng nào cũng đều để lại những vết sẹo trong tâm hồn và đôi khi, những vết sẹo này để lại dấu ấn trong suốt cuộc đời các em. Trong khi một số nước đã coi việc sử dụng hình phạt đánh đập trẻ em là hành vi lạm dụng trẻ em thì ở một số nước khác, việc này vẫn được coi là một cách dạy con truyền thống.

Ở nước ta, một nghiên cứu về khái niệm, bản chất và phạm vi của mọi hình thức bạo lực đã được tiến hành vào năm 2003. Các kết quả thu được cho thấy, tình trạng đánh trẻ em bằng tay với mục đích “giáo dục” hay “kỷ luật” là khá phổ biến. Đáng chú ý là đa số người lớn đều nhận thức được rằng, đây là cách dạy con lạc hậu và khó chấp nhận, nhưng trên thực tế thì "phương pháp" này vẫn được sử dụng rộng rãi. Trẻ em trai thường phải chịu hình thức bạo lực này nhiều hơn trẻ em gái, do bản tính hiếu động, ít chịu nghe lời dạy bảo của cha mẹ. Một phát hiện nữa là mức độ lạm dụng tình cảm và tâm lý ở trẻ em còn rất cao, đặc biệt là hình thức lạm dụng ngôn từ như mắng nhiếc, xúc phạm…

Tình trạng trẻ em trở thành nạn nhân hoặc là người chứng kiến bạo lực trong gia đình cũng khá phổ biến. Điều đó có thể ảnh hưởng rất lớn đến sự hình thành và phát triển nhân cách của chúng.

Các nghiên cứu còn cho thấy, lạm dụng tình dục là một vấn đề mà rất nhiều trẻ em đang phải đối mặt, trong đó, thói quen vuốt ve bộ phận sinh dục của bé trai là một nhận xét nổi bật trong các báo cáo. Trong khi người lớn cho rằng, đây là hành động thể hiện sự âu yếm đối với trẻ, thì các em lại cảm thấy không thoải mái và thậm chí còn có cảm giác đang bị lạm dụng. Ông Jesper Morch, trưởng đại diện UNICEF tại Việt Nam, nói: “Mọi nghiên cứu đều cho thấy rằng, sự hiểu biết chung của cộng đồng về lạm dụng trẻ thầm lặng và chưa được đánh giá đầy đủ… Việc sử dụng các hình phạt thân thể, lạm dụng tình cảm, tâm lý, mắng nhiếc, quát tháo trẻ, xúc phạm và đổ lỗi cho trẻ em, hoặc bắt trẻ làm nhân chứng trong các cuộc bạo hành trong gia đình… thường không được kiểm soát đầy đủ. Trẻ em bị lạm dụng thường gặp các rối loạn về hành vi, tình cảm, tâm lý, như mặc cảm tự ti, trở nên chán nản và hung hăng. Đây là những tác hại có ảnh hưởng suốt cả đời người và tất cả chúng ta phải góp phần ngăn chặn những tác hại đó”.

Việc sao nhãng về tình cảm đối với trẻ em cũng được đề cập trong các nghiên cứu. Trong khi người lớn còn phân vân liệu việc bố mẹ tập trung vào công việc và thiếu quan tâm đến con cái có là một hình thức sao nhãng hay đơn giản chỉ là một căn bệnh của thời đại về sự cân bằng giữa công việc và gia đình, thì trẻ em lại nhận thức một cách rõ ràng hơn. Với các em, sự quan tâm đầy đủ khi còn trong quá trình trưởng thành quan trọng hơn việc cung cấp đầy đủ cho các em tiền bạc, vật chất.

Mặc dù tỷ lệ trẻ em bị bóc lột do phải làm việc trong các điều kiện khắc nghiệt dường như có giảm xuống trong thập kỷ qua, nhưng nghiên cứu này cho thấy, vấn đề vẫn tồn tại, đặc biệt là ở những vùng nông thôn, vùng xa, và ở những gia đình còn gặp nhiều khó khăn về mặt kinh tế. Bà Deepali Khanna, Giám đốc tổ chức PLAN tại Việt Nam, có ý kiến: "Tôi cho rằng, người dân Việt Nam rất yêu thương con trẻ. Nhưng quan trọng là chúng ta phải học cách yêu thương đúng cách. Đúng cách có nghĩa là nuôi dưỡng chứ không phải nuôi ăn, là chăm nom chứ không phải giám sát. Chính phủ Việt Nam rất quan tâm đến vấn đề quyền trẻ em. Tuy nhiên, theo kết quả nghiên cứu chúng tôi thực hiện tại tỉnh Quảng Trị cho thấy, chúng ta cần phải nỗ lực hơn nữa để biến một bộ luật từ văn bản trở thành hiện thực. Trên thực tế, trẻ em- nhất là trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt và trẻ em khuyết tật vẫn phải đối mặt với rất nhiều khó khăn trong cuộc sống. Quyền của những trẻ em này bị vi phạm, các em vẫn bị lạm dụng thân thể, lạm dụng tinh thần, bị bỏ mặc không được chăm nom và bị bóc lột…"

Ngày 18/11, tại Hà Nội, Uỷ ban Dân số - Gia đình và Trẻ em Việt Nam phối hợp với Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) và tổ chức Plan phát động chiến dịch phòng chống lạm dụng thân thể, tâm lý, tình cảm trẻ em. Tại cuộc họp báo về Chiến dịch này, ông Phùng Ngọc Hùng, Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Dân số Gia đình và Trẻ em Việt Nam, thể hiện sự quyết tâm từ phía Nhà nước: "Hệ thống pháp luật, chính sách, kế hoạch về trẻ em của chúng ta không ngừng được hoàn thiện, hướng tới những mục tiêu đầy tính nhân văn và cũng đầy tính thực tiễn của Chiến lược con người. Những mục tiêu vì sự sống còn, phát triển và bảo vệ trẻ em của chúng ta sẽ được thấy rõ hơn trong kế hoạch phát triển kinh tế xã hội 2006 – 2010".

Chiến dịch là bước khởi đầu của kế hoạch hành động 5 năm nhằm nâng cao nhận thức về các hình thức lạm dụng trẻ em và được xây dựng trên cơ sở các hoạt động đã được tiến hành như dịch vụ tư vấn của Uỷ ban Dân số Gia đình và Trẻ em tại 64 tỉnh, thành phố hay đường dây tư vấn và hỗ trợ trẻ em do PLAN hỗ trợ thực hiện. Bức thông điệp mà Chiến dịch này muốn gửi đến những người lớn, những người cha, người mẹ là:

"Roi vọt không làm trẻ nên người
Yêu thương mạnh hơn lời quát mắng".

Ngọc Anh