WORLD CUP 2026: “PHỤ NỮ THÌ BIẾT GÌ VỀ BÓNG ĐÁ?”

Từ trước đến nay, bóng đá luôn được mặc định là sân chơi của đàn ông. Nếu có bóng dáng phụ nữ xuất hiện trong các cuộc thảo luận, họ thường bị đóng khung vào những chủ đề ngoài lề như cá độ, hoặc tệ hơn là chỉ để làm "bình hoa di động" nhằm quảng cáo và tăng tương tác. Chính vì định kiến lỗi thời này mà cứ mỗi mùa giải lớn khởi tranh, câu hỏi mỉa mai "Phụ nữ thì biết gì về bóng đá?" lại được dịp rôm rả trên các diễn đàn mạng xã hội. Chỉ cần một cô gái bày tỏ niềm yêu thích với trái bóng tròn, ngay lập tức cô ấy sẽ phải làm một bài kiểm tra với các câu hỏi đầy tính bề trên như "Có biết việt vị là gì không?" hay "Đọc vanh vách đội hình ra sân xem nào?" Lạ thay, một cô gái muốn xem World Cup lại phải “chứng minh” kiến thức bóng đá, trong khi cánh đàn ông không bao giờ phải trải qua điều tương tự. Không ai yêu cầu người xem phim Marvel phải thuộc toàn bộ truyện tranh gốc mới được phép thích Spider-Man. Cũng không ai hỏi người đi xem hòa nhạc giao hưởng: "Bạn có biết lý thuyết âm nhạc không?" trước khi bán vé.

World Cup giờ đây không chỉ là một trận đấu 90 phút thông thường. Đó là một sự kiện văn hóa đại chúng toàn cầu, nơi kết nối mọi người bằng cảm xúc, bằng màu cờ sắc áo và bầu không khí lễ hội, chứ không phải một “giảng đường” cần “chứng chỉ”. Chúng ta có quyền xem bóng đá vì đam mê chiến thuật, hoặc chỉ đơn giản là muốn tận hưởng không khí náo nhiệt, hay muốn lưu giữ khoảnh khắc ấm áp khi ngồi cạnh người thân reo hò sau mỗi bàn thắng. Sân chơi này thuộc về đại chúng và không ai cần phải "thi đỗ" một bài kiểm tra kiến thức để được tận hưởng nó. Nếu phân tích từ phương diện văn hóa và xã hội, hiện tượng “kiểm tra miệng” này được các nhà nghiên cứu gọi là “gatekeeping”. Trong văn hóa người hâm mộ, “gatekeeping” là hành vi của một nhóm người tự đặt mình vào vị trí “người gác cổng”, quyết định ai đủ tư cách để thuộc về một cộng đồng nào đó. Hành vi này không chỉ xảy ra trong bóng đá mà còn xuất hiện ở khắp nơi, từ trò chơi điện tử, nhạc rock đến cả phim hành động. Nhưng World Cup, với quy mô toàn cầu và sức hút truyền thông khổng lồ, là nơi “gatekeeping” hiện hữu và phổ biến nhất.

Ảnh: Decathlon 

Vậy tại sao chỉ phụ nữ phải chịu áp lực của tiêu chuẩn kép? Tại sao một số đàn ông lại tỏ ra trịch thượng khi phụ nữ thể hiện niềm yêu thích đối với môn bóng đá? Dưới góc độ khoa học tâm lý, sự hậm hực của một bộ phận nam giới khi thấy phụ nữ bàn luận về bóng đá không đơn thuần là sự khó tính nhất thời. Nó là phản ứng tự vệ sâu xa khi "thánh địa nam tính" bị xâm lấn. Trong tâm lý học xã hội, bóng đá từ lâu đã được vận hành như một "không gian phân cực giới tính" (gendered space). Đây là nơi đàn ông tìm đến để khẳng định bản sắc giới, tự do thể hiện sự thô ráp, bản năng tranh đấu và kết nối với đồng loại bằng một ngôn ngữ riêng mà không sợ bị phán xét. Khi phụ nữ bước vào không gian này, không phải với tư cách "bình hoa cổ vũ" mà là những người có hiểu biết và tiếng nói, cơ chế tự vệ của nam giới sẽ tự động kích hoạt. Họ cảm thấy ranh giới vùng an toàn của mình đang bị xâm phạm.

Nghiên cứu về tâm lý học tiến hóa chỉ ra rằng đàn ông có xu hướng thiết lập các "bộ tộc" (tribalism) và phân chia thứ bậc thông qua việc nắm giữ thông tin chuyên biệt. Trong bộ tộc bóng đá, kiến thức về chiến thuật, các con số thống kê hay luật việt vị chính là "vũ khí" để định đoạt quyền lực và vị thế. Khi một người phụ nữ dễ dàng đọc tên chiến thuật hoặc chỉ ra lỗi của trọng tài, hệ thống phân cấp dựa trên kiến thức của đàn ông bị lung lay. Sự hậm hực lúc này thực chất là một phản ứng phòng vệ trước nỗi sợ bị tước mất vai trò "kẻ nắm giữ tri thức duy nhất". Để lấy lại thế thượng phong, họ chọn cách "gatekeeping" bằng những câu hỏi hóc búa, biến một buổi xem bóng đá giải trí thành một cuộc thi vấn đáp, nhằm đẩy phái nữ về đúng vị trí "ngoại đạo" mà họ tự quy ước. 

Nhiều đàn ông ngày nay vẫn nhìn phụ nữ xem bóng đá bằng ánh mắt hoài nghi, như thể họ đang "bon chen" vào một trò chơi vốn không dành cho mình. Nhưng nếu lật lại những trang lịch sử, thực tế sẽ khiến không ít người phải ngỡ ngàng: phụ nữ không chỉ biết chơi bóng mà còn từng chơi rất hay và sở hữu lượng người hâm mộ khổng lồ từ hơn một thế kỷ trước. Trong giai đoạn Thế chiến thứ nhất, khi giải bóng đá nam của Anh bị tạm hoãn, bóng đá nữ đã bùng nổ mạnh mẽ. Những câu lạc bộ nữ, tiêu biểu là Dick, Kerr Ladies, đã thu hút hàng vạn khán giả đến sân. Trận đấu vào ngày Lễ Tặng quà năm 1920 tại Goodison Park đã ghi nhận con số kỷ lục: hơn 53.000 khán giả chen chúc trên sân và khoảng 14.000 người phải ngậm ngùi ra về vì cháy vé, một con số mà ngay cả các câu lạc bộ nam thời bấy giờ cũng phải thèm khát.

Ảnh: Báo Thanh Niên 

Sự phát triển vượt bậc này đã khiến Hiệp hội Bóng đá Anh (FA) lúc bấy giờ, vốn được vận hành bởi những người đàn ông thủ cựu, cảm thấy bị đe dọa về vị thế thống trị. Vào ngày 5/12/1921, FA chính thức ban hành lệnh cấm phụ nữ chơi bóng trên các sân cỏ thuộc hệ thống của họ, với tuyên bố đầy định kiến: "Môn bóng đá hoàn toàn không phù hợp với phụ nữ và không nên được khuyến khích". Để hợp thức hóa lệnh cấm độc đoán này, giới chức thể thao và truyền thông thời đó đã đưa ra những lập luận vô cùng phi lý. Họ mượn danh nghĩa y khoa để rêu rao rằng việc chạy nhảy, tranh chấp trên sân cỏ có nguy cơ gây vô sinh và làm suy giảm “thiên chức làm mẹ” của phụ nữ. Lệnh cấm mang tính triệt hạ đó đã đẩy bóng đá nữ vào bóng tối suốt đúng 50 năm. Phải đến năm 1971, FA mới chính thức dỡ bỏ lệnh cấm này, nhưng di chứng của nửa thế kỷ bị kìm hãm đã kéo lùi sự phát triển của bóng đá nữ một khoảng cách rất dài so với bóng đá nam. Nhìn lại lịch sử để thấy, định kiến "phụ nữ biết gì về bóng đá" không phải là một sự thật hiển nhiên, mà là hệ quả của một chiến dịch bài xích có hệ thống kéo dài hàng thập kỷ.

Suy cho cùng, trái bóng vốn dĩ hình tròn vì không có góc cạnh nào để ta chia ranh giới hay định lượng đặc quyền. Thể thao hay sở thích không phân biệt giai cấp, màu da hay giới tính. Việc một người phụ nữ thức đêm xem bóng đá, vỡ òa khi đội nhà ghi bàn hay am hiểu một sơ đồ chiến thuật nên được đón nhận như một điều tuyệt vời, thay vì bị đem ra "sát hạch" dưới góc nhìn định kiến. Hãy tận hưởng giải đấu với một tư duy cởi mở hơn, bởi việc suy đoán xem ai đó "có biết gì về bóng đá không" chẳng bao giờ mang lại niềm vui bằng việc có thêm một người bạn đồng hành cuồng nhiệt trên khán đài hay trước màn hình TV.

Thu An

Nguồn tham khảo:

• https://gocnhinmoi.com.vn/vi-sao-phu-nu-xem-world-cup-luon-bi-hoi-biet-gi-ve-bong-da-con-dan-ong-thi-khong-82164
• Instagram: CBC Docs, CBC, CBC Gem, The Female Quotient