Tìm hiểu về sinh mổ

Phẫu thuật mổ lấy thai là gì?

Mổ lấy thai, hay sinh mổ, là một cuộc phẫu thuật trong đó bác sĩ rạch một đường qua bụng đến tử cung để đưa em bé ra ngoài. Thông thường, thủ thuật này được thực hiện bằng phương pháp gây tê vùng (gây tê tủy sống hoặc gây tê ngoài màng cứng).

Người mẹ có thể được lên kế hoạch sinh mổ nếu bác sĩ cho rằng việc sinh thường có thể nguy hiểm cho mẹ hoặc em bé; hoặc sinh mổ cấp cứu nếu cần phải sinh em bé ngay lập tức do các biến chứng xảy ra trong thai kỳ hoặc khi sinh.

Sau khi sinh mổ, người mẹ vẫn có thể sinh thường qua đường âm đạo khi mang thai lần sau nếu không có vấn đề nguy hiểm trong quá trình mang thai và sinh em bé.

Có những loại mổ lấy thai nào?

Mổ lấy thai có thể là mổ lấy thai theo kế hoạch (tự nguyện) hoặc mổ lấy thai cấp cứu.

Sinh mổ theo kế hoạch hoặc tự nguyện

Mổ lấy thai theo kế hoạch hoặc tự nguyện là khi ca mổ được lên kế hoạch trước khi chuyển dạ. Điều này thường được bác sĩ hoặc chuyên gia sản khoa khuyến nghị khi họ cho rằng quá trình chuyển dạ có thể nguy hiểm cho mẹ hoặc em bé. Nguyên nhân có thể là do:

• Sản phụ bị nhau tiền đạo. Nhau thai đang chặn cổ tử cung (lối vào tử cung) nên em bé không thể chào đời qua âm đạo. 
• Sản phụ đã từng sinh mổ trước đây, và việc sinh thường không được bác sĩ đánh giá là an toàn. 
• Em bé nếu sinh non hoặc phát triển không tốt, và khó có thể chịu đựng được áp lực của quá trình sinh nở.
• Thai nhi đang ở tư thế ngôi mông (chân ra trước) hoặc tư thế nằm ngang (nằm ngang bụng mẹ).  
• Sản phụ bị tăng huyết áp liên quan đến thai kỳ (tiền sản giật). Tuy nhiên, một số người bị huyết áp cao vẫn có thể sinh thường tùy trường hợp cụ thể.
• Sản phụ đang mắc một bệnh lý nghiêm trọng và sinh mổ sẽ an toàn hơn cho người mẹ.
• Trước đây sản phụ đã từng phẫu thuật tử cung.
• Sản phụ bị nhiễm trùng đường sinh dục khi bắt đầu chuyển dạ, ví dụ như...mụn rộp sinh dục.

Mổ lấy thai cấp cứu (khẩn cấp)

Mổ lấy thai cấp cứu là khi ca phẫu thuật được thực hiện khẩn cấp, thường là trong quá trình chuyển dạ, mà không được lên kế hoạch trước. Điều này có thể xảy ra khi cần phải sinh ngay lập tức do các biến chứng xảy ra trong thai kỳ hoặc khi chuyển dạ và lựa chọn an toàn nhất mổ lấy thai nhi ngay lập tức.
Một số ví dụ về trường hợp cần mổ lấy thai cấp cứu bao gồm:

• Quá trình chuyển dạ của sản phụ  không diễn ra như mong đợi và cổ tử cung không giãn nở (mở rộng).
• Nhịp tim của thai nhi cho thấy bé đang có dấu hiệu khó chịu. 
• Sản phụ bị chảy máu quá nhiều trước hoặc trong khi sinh.  
• Sản phụ có thể gặp phải các biến chứng nghiêm trọng do huyết áp cao liên quan đến thai kỳ.
• Em bé không thể được sinh ra với sự trợ giúp của các dụng cụ như kẹp hoặc giác hút (một loại cốc hút được gắn vào đầu em bé để giúp bác sĩ hoặc nữ hộ sinh nhẹ nhàng kéo em bé ra).
• Sản phụ đã chuyển dạ trước ngày dự kiến ​​sinh mổ (sinh mổ theo kế hoạch).

Cần loại gây mê/gây tê nào trong khi mổ?

Thông thường, sinh mổ được thực hiện bằng phương pháp gây tê vùng. Tuy nhiên, tùy từng trường hợp cụ thể bác sĩ có thể chỉ định một trong hai phương pháp gây tê vùng hoặc gây mê toàn thân tùy theo tình trạng thực tế của sản phụ.

Gây tê vùng

Với gây tê vùng, sản phụ vẫn tỉnh táo trong suốt ca phẫu thuật. Chỉ phần thân dưới  được gây tê và sản phụ vẫn có thể nói chuyện với bác sĩ trong suốt ca phẫu thuật. Có 3 loại gây tê vùng:

• Gây tê tủy sống  – phương pháp này có thể được sử dụng trong trường hợp sinh mổ theo kế hoạch hoặc cấp cứu. Thuốc gây tê được tiêm vào dịch tủy sống bao quanh các dây thần kinh ở lưng bằng một kim nhỏ.
• Gây tê ngoài màng cứng  – một ống nhựa mỏng hoặc ống thông được đặt vào lưng sản phụ bên ngoài dịch tủy sống trong suốt quá trình phẫu thuật để có thể bổ sung thuốc gây tê nếu cần. Phương pháp này thường được sử dụng để giảm đau trong quá trình sinh nở.
• Gây tê tủy sống kết hợp gây tê ngoài màng cứng  – cả gây tê tủy sống và gây tê ngoài màng cứng được kết hợp và thực hiện cùng lúc. 

Gây mê toàn thân

Với gây mê toàn thân, sản phụ sẽ bị mê suốt quá trình phẫu thuật. Gây mê toàn thân không phổ biến lắm. Bác sĩ hoặc chuyên gia gây mê sẽ tư vấn xem liệu gây mê toàn thân có cần thiết trong trường hợp của sản phụ hay không. 

Điều gì xảy ra trong quá trình sinh mổ?

Trước khi sinh mổ 

Nếu sản phụ dự định sinh mổ theo kế hoạch hoặc tự nguyện, thì sẽ có một cuộc hẹn trước phẫu thuật để thảo luận về vấn đề này. Bác sĩ sẽ thảo luận cùng sản phụ và người nhà một số nội dung sau:

• Hỏi các câu hỏi về sức khỏe, quá trình mang thai, tiền sử bệnh và hoàn cảnh gia đình.
• Giải thích về sự lựa chọn của sản phụ và lý do tại sao nên sinh mổ.
• Làm một số xét nghiệm cần thiết như xét nghiệm máu,...
• Thảo luận và giải thích về lựa chọn phương pháp gây tê/gây mê
• Thông tin về những gì sẽ xảy ra vào ngày mổ lấy thai, chuẩn bị trước khi mổ, bao gồm thời điểm ngừng ăn và uống, và thời gian sản phụ cần đến bệnh viện,...                

Đây là cơ hội để sản phụ cùng người thân tìm hiểu càng nhiều càng tốt về những điều liên quan đến ca sinh mổ của mình. Khi sản phụ có bạn đời, người thân hoặc người nhà đi cùng đến các cuộc hẹn khám sẽ giúp họ biết những gì đang xảy ra và có thể hỗ trợ mình. Hãy đặt câu hỏi về những điều cần biết trong hoặc sau khi sinh mổ. 

Vào ngày sinh mổ

Sản phụ sẽ được hẹn giờ đến bệnh viện vào ngày sinh mổ. Người thân/người nhà có thể đi cùng đến bệnh viện và để hỗ trợ sản phụ trong quá trình ở bệnh viện.

• Điều quan trọng là sản phụ phải tuân theo các hướng dẫn đã được đưa ra trong cuộc hẹn khám trước phẫu thuật: Ngừng ăn và uống 6 giờ trước khi sinh mổ (trừ nước); và Ngừng uống nước 2 giờ trước khi sinh mổ.
• Sản phụ sẽ được hướng dẫn nơi thay đồ và được cung cấp chỗ để đồ dùng cá nhân.
• Sản phụ sẽ được bác sĩ kiểm tra tình trạng sức khỏe trước khi vào phòng mổ.

Trong phòng mổ

Trong phòng mổ sẽ có ekip các bác sĩ, điều dưỡng thực hiện ca mổ: bác sĩ phẫu thuật (bác sĩ sản khoa), bác sĩ gây mê, kỹ thuật viên gây mê, điều dưỡng phòng mổ và nữ hộ sinh. Cũng có thể có bác sĩ nhi khoa có mặt để chăm sóc em bé khi cần thiết lúc chào đời.

Trong suốt ca mổ, bác sĩ hoặc điều dưỡng sẽ giải thích những gì đang diễn ra và cập nhật về tiến trình sinh mổ. Sản phụ cũng có thể đặt bất kỳ câu hỏi nào. Toàn bộ ca mổ sẽ mất khoảng một giờ.

Sau khi sinh mổ

Sau ca phẫu thuật, sản phụ và em bé sẽ được chuyển đến khu vực hậu phẫu, còn được gọi là phòng chăm sóc sau mổ để được theo dõi và chăm sóc sau mổ.
Sau khi cơ thể sản phụ ổn định, các chỉ số lâm sàng bình thường thì sẽ được chuyển đến phòng hậu sản (sau sinh). 
Tại phòng hậu sản, mẹ và em bé sẽ được theo dõi sát sao tại bởi nhân viên y tế. Sự tiến triển của người mẹ hoặc em bé có thể ảnh hưởng đến thời gian hai mẹ con ở lại bệnh viện và thời điểm có thể xuất viện. Hầu hết mọi người có thể về nhà sau 3-5 ngày sau khi sinh mổ. Hãy trao đổi với bác sĩ, điều dưỡng hoặc nữ hộ sinh nếu có bất kỳ thắc mắc nào.

Chế độ ăn uống, vận động, nghỉ ngơi sau sinh mổ

Sinh mổ, thông thường sản phụ sẽ mất nhiều máu hơn sinh thường. Vì vậy cần chú trọng đến việc bồi dưỡng, giúp sản phụ mau hồi phục sức khỏe và có đủ sữa cho con bú.

Chế độ ăn, uống: sản phụ không được ăn gì trong vòng 6 giờ đầu sau mổ. Chú ý nguyên tắc sản phụ sẽ ăn từ lỏng đến đặc, ăn cơm khi đã xì hơi.

Trong ngày đầu, sản phụ nên uống nước lọc, nước đường, ăn cháo loãng. Sau khi xì hơi, sản phụ ăn uống như bình thường, tăng cường thực phẩm giàu dinh dưỡng như thịt, cá, trứng, sữa…, tránh các gia vị có chất kích thích như ớt, cà phê, trà sẽ gây ảnh hưởng đến việc tiết sữa. Chú ý uống đủ nước (khoảng 2 lít nước), ăn chín, tăng cường rau xanh, trái cây để tránh táo bón.

Chế độ vận động, nghỉ ngơi: ngày đầu sau mổ, sản phụ có thể cử động chân tay, xoay trở nhẹ nhàng tại giường. Sau đó, tùy tình trạng sức khỏe, sản phụ có thể bước xuống giường, tập đi bộ trở lại để giúp các chức năng bình thường của cơ thể phục hồi nhanh hơn, giảm nguy cơ mắc các biến chứng sau phẫu thuật (như bế sản dịch, thuyên tắc …).

Tuy nhiên, với những sản phụ đã trải qua giai đoạn chuyển dạ quá khó trước khi quyết định mổ lấy thai hoặc mất nhiều máu lúc sinh thì cần nghỉ ngơi nhiều hơn.

Chăm sóc vết mổ: sau 3-5 ngày vết mổ sẽ lành da. Nếu vết mổ khâu bằng chỉ tiêu, sẽ không cần cắt chỉ. Nếu vết mổ khâu bằng chỉ không tiêu, thông thường sẽ cắt chỉ vào khoảng từ ngày thứ 5 đến ngày thứ 7 sau mổ (tùy chỉ định của bác sĩ). Thời gian này người mẹ có thể lau người hoặc tắm nhanh với nước ấm, sau đó lau khô toàn thân và vết mổ. Chú ý không băng kín vết mổ hoặc bôi các dung dịch sát khuẩn lên vết mổ nếu không có chỉ định của bác sĩ.

Cho con bú: tùy tình trạng sức khỏe của sản phụ, sau sinh mổ bằng hình thức gây tê, sản phụ có thể cho con bú sau 30 phút hoặc một giờ sau đó. Với sản phụ gây mê toàn thân, thời gian nâng lên, thông thường khoảng sau 6 giờ. 

Sinh mổ nhìn chung là một thủ thuật an toàn. Tuy nhiên, giống như bất kỳ cuộc phẫu thuật nào khác, sinh mổ cũng tiềm ẩn rủi ro và biến chứng. Sinh thường cũng có những rủi ro và biến chứng. Những rủi ro này có thể xảy ra với người mẹ, em bé và những lần mang thai sau này.

Sinh mổ có những rủi ro gì?

Các rủi ro đối với sản phụ bao gồm:

• Nhiễm trùng tử cung hoặc bàng quang
• Cục máu đông (huyết khối tĩnh mạch sâu)
• Nhiễm trùng vết thương (nhiễm trùng vết cắt trên bụng)
• Chảy máu quá nhiều trong quá trình phẫu thuật, dẫn đến cần truyền máu.
• Tổn thương các cơ quan nội tạng, ví dụ như bàng quang, ruột hoặc niệu quản (ống dẫn nối giữa thận và bàng quang).

Các rủi ro đối với em bé bao gồm:

• Khó thở – tình trạng này thường gặp hơn ở trẻ sinh trước 39 tuần. Tình trạng này cũng thường gặp hơn sau khi sinh mổ theo kế hoạch mà không có dấu hiệu chuyển dạ.
• Vết thương cho bé, chẳng hạn như vết cắt nhỏ trên da bé.

Các rủi ro đối với những lần mang thai trong tương lai bao gồm:

• Nhau thai bám chặt vào vết sẹo trong tử cung (nhau thai bám chặt). Điều này có thể gây khó khăn trong việc sổ nhau thai và có thể dẫn đến chảy máu nghiêm trọng.
• Vết sẹo trong tử cung bị hở ra trong quá trình sinh nở.
• Thai chết lưu.

Liệu tôi có thể sinh thường trong tương lai sau khi sinh mổ không? 

Hầu hết phụ nữ có thể sinh thường trong lần mang thai tiếp theo sau khi sinh mổ. Nhiều người sẽ được khuyến khích sinh thường sau khi sinh mổ. Một số phụ nữ có thể được khuyên nên sinh mổ trong lần mang thai tiếp theo.

Sau sinh mổ, bạn nên đợi sau 2 năm sinh mổ mới nên có thai lại. Có rất nhiều lý do để bạn cần giữ khoảng cách tối thiểu giữa 2 lần sinh là như vậy. Đây là khoảng thời gian hợp lý để vết mổ ở tử cung trong lần mổ đầu hoàn toàn bình phục và sức khỏe của người mẹ cũng được đảm bảo trong lần mang thai kế tiếp. Nếu không đảm bảo được khoảng thời gian này, sản phụ và thai nhi sẽ phải đối mặt với nhiều nguy cơ nguy hiểm, thậm chí ảnh hưởng đến cả tính mạng.

Hãy trao đổi với bác sĩ hoặc nữ hộ sinh của bạn về... các lựa chọn tránh thai sau khi sinh mổ, và kế hoạch cho những lần mang thai tiếp theo, bác sĩ đã thực hiện ca sinh mổ cho bạn sẽ là những người tốt nhất để bạn trao đổi vì họ hiểu rõ tình trạng của bạn. 

Nguồn tham khảo: 

• https://tudu.com.vn/vn/y-hoc-thuong-thuc/suc-khoe-sau-sanh-sau-mo/mot-so-cau-san-phu-thuong-hoi-trong-thoi-ky-hau-san/
• https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/de-mo-sau-bao-lau-nen-co-thai-vi
• https://healthify.nz/health-a-z/c/caesarean-section