Cha mẹ ngoại tình ảnh hưởng thế nào đến cách đứa trẻ yêu sau này?

Những đứa trẻ lớn lên khi quan sát cách cha mẹ nói chuyện với nhau, cách họ giải quyết mâu thuẫn, cách họ quan tâm và ở bên nhau. Những điều tưởng chừng rất bình thường ấy dần trở thành tấm “bản đồ” đầu tiên giúp chúng hiểu về tình yêu và các mối quan hệ.

Nhưng điều gì xảy ra khi một ngày nào đó, đứa trẻ phát hiện ra rằng tình yêu giữa cha mẹ đã bị phá vỡ bởi sự phản bội? Liệu trải nghiệm đó có ảnh hưởng đến cách chúng yêu sau khi trưởng thành?

Cha mẹ là hình mẫu đầu tiên của tình yêu

Trong tâm lý học, thuyết Học tập xã hội (Social Learning Theory) của Albert Bandura cho rằng con người học hành vi thông qua việc quan sát và bắt chước những người xung quanh, đặc biệt là những người có ảnh hưởng lớn như cha mẹ.

Ảnh minh họa (Odyssey)

Điều này có nghĩa là trẻ em không chỉ học cách nói chuyện hay cư xử từ cha mẹ, mà còn học cả cách xây dựng các mối quan hệ. Từ cách cha mẹ thể hiện tình cảm, giải quyết xung đột, cho đến cách họ giữ lời hứa với nhau, tất cả đều trở thành những “bài học vô hình” về tình yêu.

Vì vậy, khi xảy ra ngoại tình trong gia đình, hình mẫu về tình yêu mà đứa trẻ từng tin tưởng có thể bị lung lay.

Những ảnh hưởng tâm lý có thể kéo dài đến tuổi trưởng thành

Nghiên cứu được công bố trên Universal Journal of Psychology năm 2016 đã phỏng vấn những thanh thiếu niên từng trải qua việc cha hoặc mẹ ngoại tình để tìm hiểu cách trải nghiệm này ảnh hưởng đến các mối quan hệ tình cảm của chúng.

Một trong những đứa trẻ đã chia sẻ rằng: "Khi cháu lần đầu biết chuyện đó, cháu đã rất tức giận với bố mình. Cháu tự hỏi: Tại sao bố cháu lại phải làm như vậy? Đã có vấn đề là gì vậy? Có chuyện gì không ổn sao?”

Những cảm xúc như tức giận, thất vọng và mất niềm tin thường xuất hiện ngay sau khi sự việc xảy ra. Trong nhiều trường hợp, những cảm xúc đó có thể âm thầm ảnh hưởng đến cách chúng nhìn nhận tình yêu nhiều năm sau đó. Một số đứa trẻ tin rằng mọi mối quan hệ cuối cùng đều dẫn đến sự phản bội, chúng bắt đầu khó mở lòng để yêu, sợ cam kết lâu dài vì lo rằng bản thân sẽ bị tổn thương. Thậm chí là gán nhãn cho tất cả những người chúng gặp là: ”...tất cả họ đều ngu ngốc. Thay vì chỉ nói về hành động của riêng bố tôi, tôi lại bắt đầu khái quát rằng tất cả đàn ông đều như nhau”.

Thuyết gắn bó (Attachment Theory) củng cố chắc chắn hơn cho việc cha mẹ ngoại tình sẽ ảnh hưởng đến cách con cái yêu đương sau này. Với những đứa trẻ sống trong gia đình xảy ra những tổn thương như phản bội hoặc xung đột nghiêm trọng thường có xu hướng phát triển kiểu gắn bó lo âu hoặc né tránh. Điều này có thể khiến chúng luôn lo sợ bị bỏ rơi hoặc giữ khoảng cách cảm xúc với người mình yêu.

Trải nghiệm tệ trong quá khứ không có nghĩa là tương lai cũng vậy

Mỗi năm có hàng triệu đứa trẻ bị tổn thương khi bước ra khỏi một gia đình không trọn vẹn nhưng không phải ai lớn lên trong môi trường như vậy cũng mang theo những tổn thương đó suốt đời.

Mô hình The C.R.O.S.S. trong nhận thức đã mô tả quá trình tâm lý của những người trải qua ngoại tình của cha mẹ, bao gồm 5 giai đoạn:

Nguồn ảnh: Universal Journal of Psychology

• Giai đoạn 1: Reaction - Phản ứng ban đầu

Khi lần đầu biết sự thật, nhiều người trải qua cú sốc cảm xúc mạnh mẽ: tức giận, thất vọng, đau đớn hoặc cảm giác bị phản bội. Đây là phản ứng rất tự nhiên khi niềm tin vào gia đình bị lung lay.

• Giai đoạn 2: Circumspection - Sự dè chừng

Sau cú sốc ban đầu, một số người bắt đầu trở nên thận trọng hơn với tình yêu. Họ có thể mất niềm tin vào sự chung thủy, hoặc luôn lo sợ rằng mình cũng sẽ bị phản bội trong các mối quan hệ sau này.

• Giai đoạn 3: Self-recognition - Nhận thức bản thân

Ở giai đoạn này, người bị tổn thương bắt đầu nhìn lại cảm xúc của chính mình. Họ dần hiểu trải nghiệm trong gia đình đã ảnh hưởng đến suy nghĩ, nỗi sợ và cách họ nhìn nhận tình yêu như thế nào.

• Giai đoạn 4: Stagnation - Sự mắc kẹt

Một số người có thể bị “mắc kẹt” trong những cảm xúc tiêu cực như tức giận, tổn thương hoặc bi quan về các mối quan hệ.

• Giai đoạn 5: Overturn - Vượt qua

Đây là giai đoạn cuối cùng cũng là giai đoạn tích cực nhất. Khi đã hiểu và chấp nhận trải nghiệm của mình, nhiều người bắt đầu rút ra bài học từ quá khứ và chủ động xây dựng những mối quan hệ lành mạnh hơn trong tương lai.

Mô hình C.R.O.S.S cho thấy rằng trải nghiệm đau đớn trong gia đình có thể ảnh hưởng đến cách chúng ta yêu, nhưng nó không phải là điểm kết thúc cho tất cả.

Gia đình là nơi đầu tiên dạy chúng ta về tình yêu. Nhưng đó không phải là nơi duy nhất dạy ta cách yêu. Khi trưởng thành, mỗi người đều có cơ hội học lại, hiểu lại và xây dựng những mối quan hệ theo cách của riêng mình mà không cần phụ thuộc vào gia đình.

Trải nghiệm tuổi thơ có thể để lại dấu vết trong cách chúng ta yêu, tuy thật khó để thay đổi nhưng nó không phải là thứ không thể thay đổi. Đôi khi, chính những vết nứt trong quá khứ lại khiến chúng ta cảm nhận rõ hơn ai hết nỗi đau đớn khi bị phản bội từ đó đề cao hơn giá trị của sự tin tưởng, sự tôn trọng và sự chung thủy trong tình yêu.

Tôi muốn trích dẫn một câu trả lời phỏng vấn của một trong rất nhiều những đứa trẻ đã bước ra khỏi ám ảnh về chuyện gia đình để kết thúc bài viết này: “Đừng bao giờ để những vấn đề của bạn ảnh hưởng đến ước mơ hay đến các mối quan hệ với những người khác chỉ vì một biến cố duy nhất mà bạn đã trải qua trong cuộc đời”.

Biên soạn: Nguyễn Thùy Chi

Tham khảo:

• Dadivas, M. C., & cộng sự. (2016). Living Within a Broken Vow: The Impact of Parental Infidelity among Late Adolescents in Establishing Romantic Relationships. Universal Journal of Psychology;
• Vietcetera. (2021). Thuyết gắn bó lý giải nguyên nhân bạn vẫn chưa có mối quan hệ như ý.