Sự phát triển cảm xúc và xã hội ở trẻ sơ sinh: Từ khi sinh đến 3 tháng tuổi

Ban đầu, bé thử nghiệm với những nụ cười và những biểu cảm đơn giản. Đến tháng thứ hai, những biểu hiện ban đầu này bắt đầu chuyển thành những tín hiệu thực sự của sự vui vẻ và thân thiện.

Nụ cười thật sự đầu tiên của bé

Nếu bạn đã được chứng kiến ​​nụ cười đầu tiên thật sự của bé, thì bạn biết đó là một bước ngoặt lớn đối với cả hai mẹ con. Tất cả những đêm mất ngủ và những ngày tháng khó khăn trong những tuần đầu tiên bỗng trở nên đáng giá, và bạn sẽ làm mọi thứ trong khả năng để những nụ cười ấy tiếp tục đến với bé.

Về phía bé, bé sẽ đột nhiên phát hiện ra rằng chỉ cần mấp máy môi, bé đã có thể "trò chuyện" với bạn. Nụ cười cũng sẽ cho bé một cách khác ngoài khóc để thể hiện nhu cầu và kiểm soát những gì xảy ra với mình.

Trẻ càng tương tác nhiều với bạn, nụ cười của bạn và thế giới xung quanh, thì sự phát triển não bộ của trẻ càng tiến bộ, và trẻ càng ít bị phân tâm bởi những cảm giác bên trong (đói, đầy hơi, mệt mỏi) từng ảnh hưởng mạnh mẽ đến hành vi của trẻ.

Việc bé ngày càng hòa nhập xã hội hơn là bằng chứng cho thấy bé thích thú với những trải nghiệm mới này. Mở rộng thế giới của bé thông qua những trải nghiệm này vừa thú vị cho cả mẹ và bé, vừa quan trọng đối với sự phát triển toàn diện của bé.

Giữ lấy ánh nhìn của bạn

Ban đầu, bé có thể mỉm cười mà không nhìn vào mắt bạn, nhưng đừng để điều này làm bạn lo lắng. Việc nhìn đi chỗ khác giúp bé kiểm soát tình hình và tránh bị choáng ngợp. Đó là cách bé quan sát toàn cảnh mà không bị "bắt gặp" bởi ánh mắt của bạn. Bằng cách này, bé có thể chú ý đồng đều đến biểu cảm khuôn mặt, giọng nói, hơi ấm cơ thể và cách bạn bế bé.

Khi bạn và bé dần quen nhau, bé sẽ dần nhìn thẳng vào mắt bạn lâu hơn; bạn sẽ tìm ra cách để tăng khả năng chịu đựng của bé - có thể bằng cách giữ bé ở khoảng cách nhất định, điều chỉnh âm lượng giọng nói hoặc thay đổi biểu cảm khuôn mặt.

Cũng giống như người lớn, trẻ sơ sinh sẽ thích một số người nhất định, thường là những người chăm sóc chính cho chúng. Ông bà hoặc người trông trẻ quen thuộc ban đầu có thể nhận được một nụ cười ngập ngừng, sau đó là những tiếng thủ thỉ và ngôn ngữ cơ thể. Ngược lại, người lạ có thể chỉ nhận được một cái nhìn tò mò hoặc một nụ cười thoáng qua. Hành vi chọn lọc này cho thấy trẻ đang bắt đầu phân biệt ai là ai trong cuộc sống của mình.

Những cuộc "trò chuyện" vui vẻ với anh chị em ruột

Khoảng 3 hoặc 4 tháng tuổi, bé sẽ bắt đầu tò mò về những đứa trẻ khác. Nếu bé có anh chị em, bạn sẽ thấy bé rạng rỡ khi anh chị em của mình nói chuyện với bé. Sự say mê với trẻ em này sẽ tăng lên khi bé lớn hơn.

Những tương tác ban đầu này đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển xã hội và cảm xúc của bé. Bằng cách đáp lại nhanh chóng và nhiệt tình những nụ cười của bé và tham gia vào những "cuộc trò chuyện" này, bạn sẽ cho bé biết 3 điều: bé rất quan trọng đối với bạn, bé có thể tin tưởng bạn và bé có một mức độ kiểm soát nhất định trong cuộc sống của mình.

Bằng cách nhận biết những tín hiệu khi trẻ "nói chuyện", bạn cũng sẽ thể hiện sự quan tâm và coi trọng trẻ. Điều này góp phần vào sự phát triển lòng tự trọng của trẻ.

(Ảnh: Canva.com)

Cách bé thể hiện nhu cầu ở 3 cấp độ khác nhau

Khi bé lớn lên, khả năng giao tiếp của bé sẽ thay đổi theo nhu cầu và mong muốn. Hàng ngày, bạn sẽ thấy bé có 3 mức độ nhu cầu khác nhau, mỗi mức độ thể hiện một khía cạnh khác nhau trong tính cách của bé:

1. Khi bé cần cấp bách, ví dụ như đói hoặc đau, bé sẽ cho bạn biết. Bé có thể làm điều này bằng cách la hét, rên rỉ hoặc sử dụng ngôn ngữ cơ thể tuyệt vọng. Theo thời gian, bạn sẽ học cách nhận biết những tín hiệu này nhanh đến mức thường có thể đáp ứng nhu cầu của bé gần như trước khi bé biết mình muốn gì.
2. Khi bé ngủ ngon giấc hoặc tỉnh táo tự chơi, bạn đã đáp ứng được mọi nhu cầu của bé vào lúc đó. Đây là cơ hội tuyệt vời để bạn nghỉ ngơi hoặc làm những việc khác. Việc bé tự chơi mang đến cho bạn những cơ hội tuyệt vời để quan sát từ xa cách bé phát triển những kỹ năng mới quan trọng như với tay, theo dõi đồ vật hoặc sử dụng tay.
   Những hoạt động này tạo tiền đề cho việc tự trấn an, giúp bé dễ dàng bình tĩnh và cuối cùng ngủ ngon suốt đêm. Đây là những kỹ năng đặc biệt quan trọng đối với những bé hay quấy khóc hoặc khó dỗ dành.
3. Mỗi ngày sẽ có những khoảng thời gian nhu cầu rõ ràng của bé được đáp ứng nhưng bé vẫn quấy khóc hoặc khó chịu. Bé có thể rên rỉ, cử động bồn chồn hoặc có những đợt hoạt động vô định giữa những khoảnh khắc bình tĩnh. Bé có thể thậm chí không biết mình muốn gì, và một số phản ứng có thể giúp làm dịu bé.
   Chơi đùa, nói chuyện, hát ru, ru ngủ và đi bộ đều có thể giúp ích. Đơn giản là thay đổi tư thế của bé hoặc để bé tự khóc cũng có thể là một chiến lược hiệu quả. Điều này ổn miễn là bạn đã kiểm tra để đảm bảo bé không cần thay tã hoặc cho ăn, và không có gì khác làm phiền bé.
   Bạn cũng có thể thấy rằng trong khi một phản ứng cụ thể có hiệu quả trong chốc lát, bé sẽ sớm trở nên quấy khóc hơn và đòi hỏi nhiều sự chú ý hơn. Chu kỳ này có thể tiếp tục cho đến khi bạn để bé khóc vài phút hoặc đánh lạc hướng bé bằng một điều gì đó khác - ví dụ, đưa bé ra ngoài. 

Khi em bé không ngừng khóc

Tuy nhiên, đôi khi bạn có thể cảm thấy bực bội, thậm chí tức giận, khi bé không chịu ngừng khóc. Mọi người có thể không phải lúc nào cũng nói về những cảm xúc này, nhưng chúng hoàn toàn bình thường. Điều tốt nhất nên làm lúc này là nhẹ nhàng đặt bé trở lại nôi và dành một chút thời gian nghỉ ngơi cho bản thân.

Điều quan trọng nhất là bạn phải kiềm chế mọi cám dỗ muốn lắc hoặc đánh em bé bằng bất kỳ cách nào. Việc lắc em bé rất nguy hiểm và có thể gây ra những tổn thương nghiêm trọng cho bé. Tình trạng "lắc trẻ sơ sinh" là một hình thức bạo hành trẻ em vẫn đang là vấn đề nan giải trên toàn thế giới.

Nếu tình trạng trẻ khóc không dỗ dành được vẫn tiếp diễn, hãy tới gặp bác sĩ nhi khoa. Họ có thể đưa ra những ý tưởng khác để giúp bạn vượt qua những giai đoạn này. Hãy nhớ chia sẻ những kỹ thuật mới này để dỗ dành trẻ với người giữ trẻ, vì họ cũng có thể gặp phải những khó khăn tương tự khi trẻ khóc không dỗ dành được.

Hãy nhớ rằng mọi chuyện sẽ tốt hơn

Theo thời gian, bé sẽ có thể tự chơi trong thời gian dài hơn. Một phần là do bạn đang học cách dự đoán và chăm sóc cho nhiều vấn đề của bé. Nhưng cũng vì hệ thần kinh của bé đang trưởng thành, và kết quả là, bé sẽ đối phó tốt hơn với những căng thẳng hàng ngày.

Với khả năng kiểm soát cơ thể tốt hơn, trẻ sẽ tự giải trí và an ủi bản thân, đồng thời ít gặp phải những khó khăn hơn. Những giai đoạn khó chiều nhất có lẽ sẽ không biến mất trong vài năm, nhưng khi trẻ trở nên năng động hơn, việc làm bé phân tâm sẽ dễ dàng hơn. Cuối cùng, trẻ sẽ học cách tự vượt qua những giai đoạn này.

Giúp bé cảm thấy an toàn và được yêu thương

Trong những tháng đầu đời, đừng lo lắng về việc "làm hư" bé. Hãy quan sát bé thật kỹ và phản ứng kịp thời khi cần thiết. Có thể bạn không thể dỗ dành bé mỗi lần, nhưng thể hiện tình yêu thương của mình không bao giờ là thừa. Ở độ tuổi này, bé cần được trấn an thường xuyên để cảm thấy an toàn về bản thân và về bạn.

Bằng cách giúp trẻ có được cảm giác an toàn ngay từ bây giờ, bạn đang đặt nền móng cho sự tự tin và lòng tin, điều sẽ cho phép trẻ dần dần tách khỏi bạn và trở thành một người mạnh mẽ, độc lập.

Nguồn: healthychildren.org