Các chuyên gia cảnh báo rằng việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để điều hướng các tương tác xã hội có thể kìm hãm sự phát triển cảm xúc, khiến thế hệ Z vốn đã cô lập và trưởng thành trong thời kỳ đại dịch càng ít chuẩn bị ít hơn cho sự phức tạp của mối quan hệ giữa người với người.
Khoảng 2 giờ sáng thứ Hai, Emily nhận được tin nhắn từ Patrick, một sinh viên cùng trường, người mà cô đã hẹn hò giấu mặt hai ngày trước đó. Cả hai đều là sinh viên năm ba tại Đại học Yale và được bạn bè chung giới thiệu. (Tên nhân vật đã được thay đổi để bảo vệ quyền riêng tư).
“Chào Emily! Tớ hy vọng cuộc chạy bán marathon của cậu diễn ra tốt đẹp, tớ chắc chắn cậu sẽ hoàn thành xuất sắc”, Patrick viết kèm biểu tượng mặt cười nháy mắt, “Được rồi, hãy thông cảm cho tớ nhé, tớ không giỏi mấy chuyện này lắm, nhưng tớ sẽ thử xem sao”. Trong một đoạn văn dài sáu đoạn, Patrick nói rằng anh ấy muốn "gặp gỡ nhiều hơn - dù chỉ là bạn bè hay như mối quan hệ của chúng ta cuối tuần trước". Anh ấy nói thêm rằng anh ấy "không tìm kiếm điều gì quá nghiêm túc vào lúc này".
Patrick thừa nhận đã sử dụng ChatGPT để soạn tin nhắn. Anh ấy nói rằng mình không có nhiều kinh nghiệm viết thư từ chối: “Tôi phải làm gì đây? Đây là lần đầu tiên tôi gặp lại ai đó kể từ khi chia tay bạn gái thời trung học, đó là lý do tại sao tôi rất lo lắng và muốn xin ý kiến”. “Tôi đã cố gắng viết ra những suy nghĩ của mình, nhưng tôi không chắc làm thế nào để trình bày chúng một cách hợp lý, vì vậy tôi đã dùng Chat”, anh ấy nói. Anh ấy đã kể cho ChatGPT về tình huống, suy nghĩ và cảm xúc của mình, và “Chat đã đưa ra phản hồi ngay lập tức”.
Patrick đã trao đổi qua lại với chatbot và "chỉnh sửa một vài câu, nhưng chủ yếu là sao chép và dán" từ ChatGPT. "Tôi đã thêm một biểu tượng cảm xúc và cố gắng làm cho nó nghe tự nhiên hơn", anh ấy nói.
“Tôi cảm thấy thoải mái hơn khi công khai điều này vì tôi muốn nói rõ ràng và thẳng thắn. Tôi không muốn mập mờ vì sợ cô ấy hiểu sai. Tôi biết nếu tự mình làm, tôi sẽ trở nên thiếu quyết đoán”, Patrick nói, và anh coi hành động của mình như việc tham khảo ý kiến chuyên gia.
“Tôi nghĩ anh ấy đã suy nghĩ quá nhiều”, Emily nói, “Anh ấy hoàn toàn không cần dùng đến trí tuệ nhân tạo; anh ấy là một người đàn ông rất tỉnh táo về mặt cảm xúc”.
Cô ấy mô tả sự tương tác đó là kỳ lạ nhưng cho biết nhiều bạn bè của cô cũng đã chuyển sang sử dụng trí tuệ nhân tạo để soạn thảo tin nhắn cho bạn bè hoặc đối tác, hoặc để phân tích các tình huống xã hội, đôi khi dán toàn bộ chuỗi tin nhắn vào chatbot để giải mã suy nghĩ của người khác.
Trải nghiệm của Emily là một phần của xu hướng rộng hơn mà các nhà nghiên cứu đang quan tâm.
“Nếu bạn sử dụng trí tuệ nhân tạo để soạn thảo tin nhắn cho bạn bè hoặc người yêu, bạn đang giao phó chính hành động giao tiếp cho bên thứ ba”, Robb nói.
Ông lưu ý rằng vấn đề có hai khía cạnh.
DiBlasi cho rằng việc sử dụng AI trong tương tác xã hội kìm hãm sự phát triển cảm xúc và có thể làm trầm trọng thêm cảm giác cô đơn và bị cô lập. Nó cũng có thể hạn chế khả năng nhận biết các tín hiệu xã hội, hàn gắn các mối quan hệ và kết nối với người khác của mọi người.
Hình minh họa của Alberto Mier/CNN
Tại sao thế hệ Z lại gặp khó khăn trong việc giao tiếp xã hội? Các nhà nghiên cứu chỉ ra sự kết hợp giữa văn hóa kỹ thuật số và đại dịch.
Tuổi vị thành niên — khoảng từ 10 đến 19 tuổi, theo Tổ chức Y tế Thế giới - là giai đoạn quan trọng để phát triển sự tự tin, ý thức ổn định về bản thân và khả năng điều tiết cảm xúc. Nếu thanh thiếu niên không phát triển đầy đủ các kỹ năng xã hội trong giai đoạn này, họ có thể “dễ thiếu tự tin hơn, dễ có xu hướng trốn tránh hoặc né tránh và có thể thiếu khả năng phục hồi”, Fulmer cho biết.
DiBlasi cho biết đại dịch đã ảnh hưởng đến thế hệ Z vào thời điểm đặc biệt dễ bị tổn thương. “Khi điều đó xảy ra, họ đang trong giai đoạn hình thành thùy trán của não bộ”, cô nói. Thông thường, đó là thời điểm thanh thiếu niên học cách xây dựng các mối quan hệ, nhận biết các tín hiệu xã hội và phát triển khả năng thấu hiểu tâm lý người khác - “khả năng hiểu được trạng thái tinh thần của người khác hoặc những gì họ đang nghĩ và cảm nhận”.
DiBlasi cho rằng sự thiếu tương tác này dẫn đến “cảm giác cô lập sâu sắc, cảm thấy như người khác không hiểu mình, hoặc mình không hiểu người khác”, điều này thúc đẩy nhiều người tìm đến AI để bầu bạn. Nhưng Fulmer cảnh báo rằng chatbot có thể tạo ra “vòng xoáy cô đơn”, mang lại “vẻ ngoài của sự kết nối” nhưng cuối cùng lại không thỏa mãn và có thể làm sâu sắc thêm sự cô lập.
“Tôi nghĩ điều này thực sự có thể gây hại rất lớn, bởi vì điều quan trọng là mọi người cần bày tỏ những cảm xúc này một cách chân thành với gia đình hoặc bạn bè, để họ có thể cùng nhau vượt qua khó khăn một cách đích thực”, cô nói.
Mặc dù một số người thuộc thế hệ Z có thể đã bỏ lỡ giai đoạn vàng để phát triển kỹ năng xã hội, DiBlasi nhấn mạnh rằng vẫn chưa quá muộn để họ học hỏi. Cô khuyến khích mọi người nên tìm đến bạn bè và gia đình thay vì trí tuệ nhân tạo khi gặp khó khăn trong việc bày tỏ những cảm xúc phức tạp.
Các chuyên gia cho rằng trí tuệ nhân tạo là một sự thay thế kém hiệu quả cho sự phức tạp, rắc rối của tương tác giữa người với người thực, và chính sự phức tạp đó mới là điểm mấu chốt.
“Các mối quan hệ và cuộc trò chuyện có thể lộn xộn và có lẽ nên lộn xộn, và đó là một phần giúp bạn trở nên giỏi giao tiếp hơn về lâu dài”, Robb nói. Ông lưu ý rằng các trợ lý AI “được thiết kế để rất thấu hiểu và dễ chịu”, vì vậy phản hồi của chúng không phản ánh sự xung đột vốn là một phần trong cách mọi người phản ứng trong các mối quan hệ thực tế.
Ông Fulmer cũng nói thêm rằng người dùng AI không nên kỳ vọng vào một cái nhìn khách quan về các tình huống xã hội. “Bối cảnh xã hội thường không hoàn toàn khách quan”, ông nói. “Chúng mang tính ngữ cảnh, mang tính quan hệ, và do đó rất tinh tế”. Ông cho rằng, dù chatbot có vẻ tự tin đến đâu, nó vẫn đang tìm kiếm một mạch lạc trong một điều gì đó có thể không có mạch lạc.
Mục tiêu là giúp trẻ em suy nghĩ một cách phản biện về những điểm mạnh và điểm yếu của AI, Robb cho biết, đồng thời đề xuất các gia đình nên xem xét việc đặt giới hạn cho việc sử dụng AI tương tự như các quy tắc về thời gian sử dụng màn hình.
Nguồn: Asuka Koda (CNN)
ĐO CHỈ SỐ CÂN NẶNG - CHIỀU CAO (BMI) ONLINE
