Thói quen thời thơ ấu ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần của thanh thiếu niên như thế nào

Một nghiên cứu mới được công bố trên Tạp chí JAMA Network Open nhấn mạnh rằng những thói quen lối sống từ sớm có thể đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nên sức khỏe tâm thần lành mạnh ở thanh thiếu niên. Các nhà nghiên cứu đã theo dõi trẻ em từ 6 đến 9 tuổi trong 8 năm và ghi nhận thói quen ăn uống, hoạt động thể chất và sức khỏe tổng thể của các em (Haapala và cộng sự, 2025). Các nhà nghiên cứu nhận thấy rằng những trẻ em thường xuyên thực hành các hành vi lành mạnh, chẳng hạn như hoạt động thể chất thường xuyên, hạn chế thời gian sử dụng màn hình, ngủ đủ giấc và dinh dưỡng tốt, ít gặp các triệu chứng trầm cảm, lo âu và căng thẳng hơn khi bước vào tuổi thiếu niên (Haapala và cộng sự, 2025).

Hoạt động thể chất như một chất đệm cho sức khỏe tinh thần

Nghiên cứu cho thấy việc tham gia hoạt động thể chất là một trong những thói quen có ảnh hưởng nhất đến việc bảo vệ sức khỏe tâm thần của trẻ em. Cụ thể, trẻ em thường xuyên vận động có tỷ lệ rối loạn cảm xúc thấp hơn đáng kể ở độ tuổi 14 (Haapala và cộng sự, 2025). Khám phá này phù hợp với nhiều thập kỷ nghiên cứu cho thấy vận động hàng ngày hỗ trợ sức khỏe tâm thần bằng cách điều chỉnh các chất hóa học liên quan đến tâm trạng như endorphin và serotonin (Biddle & Asare, 2011).

Cho dù là các môn thể thao có tổ chức, giờ ra chơi ở sân chơi hay đạp xe quanh khu phố, hoạt động thể chất thường xuyên dường như có tác động tích cực đến nhiều khía cạnh phát triển của trẻ em.

Vai trò của thời gian sử dụng màn hình và giấc ngủ

Mặt khác, nghiên cứu phát hiện ra rằng việc dành nhiều thời gian sử dụng màn hình giải trí lại cho thấy xu hướng ngược lại. Việc sử dụng màn hình nhiều hơn có liên quan đến việc gia tăng các triệu chứng sức khỏe tâm thần, đặc biệt là lo lắng và tâm trạng chán nản (Haapala và cộng sự, 2025).

Mặc dù công nghệ, và màn hình là một phần thường xuyên của cuộc sống hiện đại, nhưng việc tiếp xúc quá nhiều, đặc biệt là khi việc sử dụng xâm phạm hoặc làm giảm thời gian ngủ hoặc hoạt động thể chất, có thể gây ra những hậu quả tiêu cực lâu dài, chẳng hạn như béo phì và giảm hiệu suất học tập.

Một chiến lược hiệu quả để giảm thời gian sử dụng màn hình là đặt ra giới hạn hàng ngày cho việc sử dụng màn hình giải trí.

• Ví dụ, vào một đêm học, các gia đình có thể quyết định cho phép con cái của họ sử dụng màn hình giải trí 1 giờ sau khi hoàn thành bài tập về nhà.
• Tham gia vào các hoạt động như vui chơi ngoài trời, trò chơi cờ bàn gia đình hoặc các sở thích sáng tạo, thay vì thời gian sử dụng màn hình bổ sung, có thể giúp trẻ em tham gia và hỗ trợ các thói quen lành mạnh hơn.

Giấc ngủ cũng nổi lên như một yếu tố quan trọng đối với sức khỏe tâm thần của trẻ em. Trẻ em có thói quen ngủ đều đặn và đủ giấc ít có khả năng gặp phải các vấn đề về cảm xúc sau này trong cuộc sống (Haapala và cộng sự, 2025). Tuy nhiên, giấc ngủ kém hoặc không đều đặn có liên quan đến việc trẻ em bị căng thẳng nhiều hơn và khó điều chỉnh cảm xúc (Owens và cộng sự, 2014).

Giấc ngủ đóng vai trò quan trọng trong cách chúng ta suy nghĩ, cảm nhận và xử lý căng thẳng; ngủ đủ giấc là nền tảng quan trọng để phát triển và duy trì sức khỏe tâm thần tốt. Một trong những cách đơn giản nhất để thúc đẩy giấc ngủ lành mạnh là thiết lập thói quen đi ngủ nhất quán. Theo Học viện Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ, trẻ em từ 6 đến 12 tuổi nên ngủ 9–12 giờ mỗi đêm, trong khi thanh thiếu niên từ 13 đến 18 tuổi cần ngủ 8–10 giờ để hoạt động tốt nhất (Paruthi và cộng sự, 2016).

Thức ăn và cảm xúc có liên quan với nhau

Dinh dưỡng cũng đóng một vai trò quan trọng đối với sức khỏe tâm thần.

Trẻ em có chế độ ăn uống cân bằng thường có kết quả tâm lý tốt hơn (Haapala và cộng sự, 2025). Nghiên cứu mới cho thấy những gì trẻ em ăn có thể ảnh hưởng đến cơ thể, tâm trạng và khả năng tư duy và học tập của các em (Jacka và cộng sự, 2010).

Ví dụ, trẻ em thường xuyên ăn các bữa ăn giàu trái cây, rau củ, ngũ cốc nguyên hạt và protein, chẳng hạn như gà nướng với gạo lứt và bông cải xanh, được chứng minh là có tỷ lệ lo âu và trầm cảm thấp hơn so với trẻ em ăn chế độ ăn nhiều đường và chất béo (Jacka và cộng sự, 2010).

Xây dựng thói quen lành mạnh và cân bằng

Nghiên cứu mới này cũng thảo luận về tác động tổng hợp của việc tham gia vào các hành vi lành mạnh.

Trẻ càng duy trì nhiều thói quen một cách nhất quán, trẻ càng được bảo vệ tốt hơn trước các vấn đề sức khỏe tâm thần trong tương lai. Ngay cả những cải thiện nhỏ trong nhiều lĩnh vực cũng tạo ra sự khác biệt đáng chú ý (Haapala và cộng sự, 2025).

Do đó, thay vì tập trung vào sự hoàn hảo trong một lĩnh vực, hãy xây dựng các thói quen xoay quanh giấc ngủ, dinh dưỡng, vận động và thời gian sử dụng thiết bị điện tử để hỗ trợ khả năng phục hồi cảm xúc và sức khỏe tinh thần của trẻ.

Nguồn: https://thrive.psu.edu/blog/how-childhood-habits-shape-teen-mental-health/