Nhà tư vấn tâm lý là ai?

 Tuy nhiên, trên thực tế số TVV được đào tạo một cách bài bản chuyên ngành về tư vấn tâm lý (TVTL) chỉ đếm được trên đầu ngón tay...

Tay ngang vào nghề

Hầu hết TVV làm công tác TVTL hiện nay đều “tay ngang vào nghề”, xuất thân từ ngành sư phạm (tâm lý giáo dục và cả giáo viên các môn khác), luật, xã hội học và thậm chí  có cả khoa học tự nhiên.

Toàn TP có hơn 50 cơ sở đang làm công tác TVTL. Theo nghiên cứu “Thực trạng tham vấn tâm lý tại TP.HCM” (4-2004) của Hội Khoa học tâm lý - giáo dục TP.HCM khảo sát ngẫu nhiên trên 54 TVV của 16 cơ sở, chỉ có 50% chịu “thú thật” về chuyên môn của mình: mười y, tám tâm lý - giáo dục, ba ngoại ngữ, hai xã hội học, một văn khoa - xuất bản, một kinh tế, một luật và một cán sự xã hội.

Về trình độ văn hóa: có 22,9% trên ĐH,  47,9% tốt nghiệp ĐH, 29,2% THPT. Cũng theo khảo sát, trong những ý kiến của sáu người đã sắm vai thân chủ được tư vấn, có những nhận định khá thẳng thắn: “Một số TVV nói nhiều hơn nghe, làm việc theo cảm tính, kinh nghiệm nhiều hơn kỹ năng”, hay: “Những lời khuyên của TVV  thường chung chung, an ủi là chính. Đôi lúc TVV còn lan man qua chuyện khác khiến thân chủ khó chịu”...

Các TVV đã khẳng định được tên tuổi thì hầu hết đều thuộc hàng lớn tuổi. Nhà giáo ưu tú Lê Minh Nga, giám đốc Trung tâm Tư vấn tâm lý - giáo dục & tình yêu - hôn nhân - gia đình (thuộc Hội Tâm lý - giáo dục TP.HCM), cho biết: “Khiếm khuyết của đất nước chúng ta là cả một thời gian dài không có chuyên ngành đào tạo về TVTL, trung tâm chúng tôi khắc phục chuyên môn bằng cách thường xuyên tổ chức các lớp bồi dưỡng kỹ năng tư vấn tại chỗ, gửi chuyên viên tham dự các khóa tập huấn của nước ngoài. Qua quá trình làm việc nghề lại dạy nghề”.

Tiến sĩ tâm lý Trần Thị Giồng, phó chủ nhiệm Hội Tâm lý - giáo dục TP.HCM, cho rằng: “Công tác TVTL hiện nay chỉ mới chữa ở phần ngọn chứ chưa giải quyết tận gốc những nguyên nhân sâu xa, kiểu như  “xoa dầu cù là giảm đau” vậy!”.

Trong khi TVTL ở các nước phát triển là một ngành khoa học đòi hỏi có chuyên môn và được thực hành giám sát thường xuyên của những người có kiến thức và kinh nghiệm cao hơn, thì tại TP.HCM việc cho phép mở cơ sở TVTL còn dễ dàng trong khi chưa quan tâm đến khả năng chuyên môn của TVV.

Phó giáo sư - tiến sĩ Bùi Ngọc Oánh trao đổi với sinh viên năm 3 khoa tâm lý ĐH Văn Hiến về kỹ năng tâm lý - Ảnh: T.Oanh

Những nhà tư vấn tương lai

Trong khi lực lượng làm công tác tư vấn ở các trung tâm, tổng đài phần nhiều đều đã ở tuổi “xế chiều”, thì có một đội ngũ trẻ trung đang được đào tạo chính qui tại khoa tâm lý học Trường ĐHDL Văn Hiến  (TP.HCM).

Từ 29 SV khóa đầu tiên, giờ tổng số đã nâng lên hơn 300 SV. Khoa cũng vừa cho ra đời lứa cử nhân tâm lý học đầu tiên. Chương trình có cả nội dung thực tập, ngoài ra nhóm SV khóa đầu tiên còn được  thực tập trong dự án “Nâng cao nhận thức và dịch vụ sinh sản cho SV sống xa nhà” kéo dài một năm rưỡi.

Bạn Trương Hoài Thanh - SV năm cuối - khoe dù phải mất cả tháng nhưng bạn đã “giải quyết” được một ca mâu thuẫn của hai mẹ con người hàng xóm. SV Ái Ngọc Phân tiết lộ: “Hồi còn trung học mình đã có khiếu giải quyết tâm sự bạn bè. Khi chọn ngành này gia đình cũng cản dữ lắm, nhưng quyết định vẫn là mình. Xong ĐH sẽ tiếp tục học nâng cao chuyên về trị liệu tâm lý”.

Riêng bạn Chu Ân Thịnh lại ôm ấp một hướng đi vào phục vụ TVTL cho ngành quân đội, vì theo bạn “lực lượng tân binh cũng có nhiều vấn đề tâm lý cần giải quyết”. Đối với nhóm SV chuẩn bị ra trường, vấn đề của các bạn là sẽ làm việc ở đâu.

SV Tô Văn Hưng nhận  định: “Từ bệnh viện, trường học, nhà xưởng, thậm chí ngay tại các khu dân cư... đều cần TVTL cả.  Nếu được tiếp xúc với các bộ phận tuyển dụng của các công ty, tôi sẽ mạnh dạn trình bày rằng hãy tuyển dụng các chuyên viên  TVTL để giải quyết những vấn đề tâm lý của nhân viên”.

Vừa làm công tác giảng dạy  ở khoa này kiêm TVV, ông Nguyễn Quang Dương  luôn nhấn mạnh với học trò: “TVV tránh sử dụng thời gian tư vấn của mình vào việc khuyên bảo thân chủ nên làm gì, mà nên hỗ trợ về mặt tâm lý và nhận thức để thân chủ tự xem xét,  tìm lối thoát, tự quyết định một cách phù hợp. Nói cách khác, nếu TVV làm tốt chức năng của một “bà đỡ” - chỉ khéo léo gợi mở và trấn an mà không làm thay cho việc “sinh nở” của thân chủ - thì đó là một kết quả cao về chất lượng tư vấn...”.

Còn ở  khoa tâm lý giáo dục Trường ĐH Sư phạm TP, tuy có mặt hơn chục năm nay nhưng SV chỉ được đào tạo nhằm mục đích trở thành giảng viên môn tâm lý giáo dục chứ chưa trang bị kỹ năng như cho một nhà tư vấn. SV sau khi ra trường nếu bước vào nghề làm TVV tâm lý thì đa số đều phải tự trang bị kỹ năng cho bản thân.

Thầy Võ Văn Nam - Trưởng khoa - bức xúc: “Gần đây nhiều SV của khoa sau khi ra trường đã phải chọn những công việc không phù hợp. Thực tế nhu cầu về TVV tâm lý giáo dục lại rất cần, nhưng các môn học theo qui định của Bộ Giáo dục - đào tạo nên chúng tôi cũng chưa thể trang bị thêm phần kỹ năng tư vấn cho SV. Hoặc như thời gian tới khoa tâm lý giáo dục có thể đa dạng hóa mục tiêu đào tạo, bổ sung nội dung chương trình đào tạo theo hướng giảm lý thuyết, tăng thực hành, bổ sung các học phần tư vấn, tham vấn, trắc nghiệm giáo dục... thì hướng ra cho SV sẽ tốt hơn và đáp ứng được nhu cầu thị trường”.

TỐ OANH - KIM ANH (Tuổi trẻ)