Doomscrolling: Khi việc lướt tin tiêu cực liên tục trở thành mối nguy cho sức khỏe

Doomscrolling là gì?

Doomscrolling là thói quen liên tục đọc hoặc lướt qua một lượng lớn tin tức tiêu cực trên mạng, thường liên quan đến chiến tranh, bạo lực, thiên tai hoặc những vấn đề xã hội đáng lo ngại. Trong bối cảnh thế giới đầy biến động với xung đột, thảm họa khí hậu và những căng thẳng chính trị – xã hội, nhiều người cảm thấy cần phải cập nhật thông tin liên tục. Chúng ta cứ lướt, rồi lại bấm làm mới, và dòng tin tức tiêu cực lại tiếp tục xuất hiện.

Thuật ngữ “doomscrolling” trở nên phổ biến trong thời kỳ đại dịch COVID-19, khi cuộc sống bị đảo lộn và nhiều người liên tục theo dõi các cập nhật về số ca nhiễm, số ca tử vong hay những thông tin đáng lo ngại khác. Tuy nhiên, ngay cả khi đại dịch đã qua, thói quen này vẫn tồn tại. Các chuyên gia của Harvard cho rằng doomscrolling đã trở thành một mối nguy âm thầm đối với sức khỏe tinh thần và thể chất của chúng ta.

Theo bác sĩ Richard Mollica, giáo sư tâm thần học tại Trường Y Harvard, truyền thông thường có xu hướng đưa tin tiêu cực nhiều hơn. Có một câu nói quen thuộc trong ngành báo chí: “If it bleeds, it leads” nghĩa là những tin xấu, giật gân thường được ưu tiên đưa lên đầu. Kết quả là người đọc gần như không nhận được những thông điệp mang tính hy vọng hay tích cực mà phần lớn là các thông tin tiêu cực.

Bác sĩ Aditi Nerurkar, giảng viên tại Khoa Sức khỏe Toàn cầu và Y học Xã hội của Trường Y Harvard, cũng cho rằng bộ não và cơ thể con người được thiết kế để xử lý những giai đoạn căng thẳng ngắn hạn. Nhưng trong vài năm trở lại đây, căng thẳng dường như không bao giờ dừng lại. Doomscrolling chính là một phản ứng của con người trước chuỗi căng thẳng kéo dài đó.

Ai dễ bị ảnh hưởng bởi doomscrolling?

Trên thực tế, bất kỳ ai cũng có thể rơi vào doomscrolling. Chỉ cần bạn có một thiết bị kết nối internet, bạn đều có khả năng bị cuốn vào vòng lặp lướt tin tiêu cực này.

Hành vi này bắt nguồn từ hệ viền của não - phần não liên quan đến bản năng sinh tồn, đặc biệt là một cấu trúc gọi là hạch hạnh nhân (amygdala). Phần não này kích hoạt phản ứng “chiến đấu hoặc bỏ chạy” khi con người cảm nhận nguy hiểm. Vì vậy, khi cảm thấy lo lắng hoặc căng thẳng, chúng ta có xu hướng liên tục tìm kiếm thông tin để phát hiện các mối đe dọa.

Điều này tạo ra một vòng lặp:

• Căng thẳng khiến chúng ta muốn lướt tin.
• Càng lướt tin tiêu cực, chúng ta càng cảm thấy lo lắng.
• Sự lo lắng đó lại khiến chúng ta tiếp tục lướt để tìm thêm thông tin.

Tuy ai cũng có thể bị ảnh hưởng, nhưng hai nhóm được cho là dễ tổn thương hơn: phụ nữ và những người từng trải qua sang chấn tâm lý.

Theo bác sĩ Mollica, phụ nữ có thể bị tác động mạnh hơn vì phần lớn các nội dung bạo lực trong truyền thông thường liên quan đến phụ nữ và trẻ em. Trong khi đó, những người từng trải qua bạo lực hoặc chiến tranh có thể doomscrolling vì cảm giác bất an. Họ muốn theo dõi tin tức để kiểm soát nỗi lo lắng của mình nhưng không may là việc này có thể kích hoạt lại những ký ức sang chấn, khiến cho mức độ lo lắng càng ngày càng tăng.

Ảnh hưởng của doomscrolling đến con người

Việc liên tục tiếp nhận các tin tức gây căng thẳng có thể khiến cơ thể phản ứng theo nhiều cách khác nhau. Không ít người nhận thấy rằng khi đọc quá nhiều tin xấu, họ có cảm giác khó chịu trong dạ dày hoặc buồn nôn. Nhưng đó chỉ là một trong nhiều tác động có thể xảy ra.

Theo các chuyên gia, doomscrolling có thể gây ra nhiều vấn đề về sức khỏe như:

• Đau đầu
• Căng cơ
• Đau cổ và vai
• Giảm cảm giác thèm ăn
• Khó ngủ
• Tăng huyết áp

Ngoài ra, khi một người dành hàng giờ để lướt điện thoại, họ cũng có xu hướng ít vận động hơn. Điều này có thể gây ra nhiều hệ lụy sức khỏe khác trong thời gian dài.

Các nghiên cứu gần đây cũng cho thấy doomscrolling có liên quan đến nhiều vấn đề sức khỏe tinh thần. Một tổng quan nghiên cứu năm 2023 trên khoảng 1.200 người trưởng thành cho thấy những người thường xuyên doomscrolling có mức độ hài lòng với cuộc sống và sức khỏe tinh thần thấp hơn.

Một nghiên cứu khác năm 2024 với 800 người trưởng thành cho thấy thói quen này có thể làm gia tăng nỗi lo âu hiện sinh - cảm giác bất an hoặc hoảng sợ khi con người nhận ra những giới hạn và bất ổn của cuộc sống. Một nghiên cứu khác cũng cho thấy những nhân viên thường xuyên doomscrolling trong giờ làm việc có xu hướng ít tập trung và ít gắn kết với công việc hơn.

Ở cấp độ thực tế, doomscrolling còn có thể gây ra hiện tượng mà một số chuyên gia gọi là “popcorn brain”. Đây là trạng thái não bị kích thích quá mức bởi các thông tin trực tuyến liên tục. Khi điều đó xảy ra, não quen với tốc độ kích thích nhanh của môi trường số và trở nên khó tập trung vào các hoạt động trong đời sống thực – vốn diễn ra chậm hơn nhiều.

Làm thế nào để giảm doomscrolling?

Việc cập nhật tin tức là cần thiết, nhưng doomscrolling không mang lại thêm lợi ích nào. Điều quan trọng là phải giữ được sự cân bằng giữa việc cập nhật thông tin và bảo vệ sức khỏe tinh thần của bản thân.

Theo các chuyên gia Harvard, cách hiệu quả nhất để giảm doomscrolling là tạo ra những “ranh giới số” (digital boundaries) những giới hạn giúp não và cơ thể có cơ hội quay trở lại trạng thái cân bằng.

Một số gợi ý bao gồm:

• Không đặt điện thoại ngay cạnh giường ngủ. Khi điện thoại nằm ngoài tầm với, bạn sẽ ít có xu hướng cầm lên ngay khi vừa thức dậy. Thay vào đó, hãy để cơ thể bắt đầu ngày mới một cách tự nhiên hơn.
• Đặt điện thoại xa nơi làm việc. Ví dụ như để trong ngăn kéo hoặc cách bàn làm việc vài mét để tránh việc liên tục kiểm tra.
• Không mang điện thoại lên bàn ăn. Hãy để điện thoại ở chế độ im lặng và đặt ngoài tầm tay khi ăn.
• Chuyển màn hình điện thoại sang chế độ thang xám (grayscale). Khi màu sắc bị giảm độ rực rỡ, việc lướt điện thoại sẽ trở nên kém hấp dẫn hơn.
• Tắt thông báo không cần thiết. Những tiếng “ting” hay rung liên tục từ tin nhắn, email hay ứng dụng tin tức khiến chúng ta dễ bị kéo trở lại màn hình.
• Ưu tiên đọc tin tức địa phương. Tin tức trong cộng đồng thường ít tiêu cực hơn và giúp bạn cảm thấy gần gũi với môi trường sống của mình.
• Chủ động từ chối những nội dung tiêu cực. Nếu ai đó gửi cho bạn những tin tức quá bạo lực hoặc bi quan, bạn có thể nói rằng mình không muốn tiếp nhận chúng.
• Tập trung vào những trải nghiệm tích cực. Tham gia hoạt động tình nguyện, các lớp học nghệ thuật, khiêu vũ hoặc đơn giản là đi dạo trong thiên nhiên. Những trải nghiệm cảm xúc tích cực với người khác có thể giúp cân bằng lại trạng thái tinh thần.

Trong trường hợp bạn cảm thấy mình không thể kiểm soát thói quen doomscrolling hoặc nó khiến bạn căng thẳng nghiêm trọng, các chuyên gia khuyên nên tìm đến sự hỗ trợ chuyên môn. Trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần có thể giúp bạn tìm ra phương pháp phù hợp để cải thiện tình trạng này.

Sưu tầm: Thùy Chi

Nguồn: Harvard Health Publishing (https://www.health.harvard.edu/mind-and-mood/doomscrolling-dangers)