Chính sách ngăn chặn thế thệ tiếp theo hút thuốc lá

Sử dụng thuốc lá là nguyên nhân gây tử vong và bệnh tật có thể phòng ngừa được nhiều nhất trên thế giới. Các quốc gia trên thế giới đã áp dụng những phương pháp kiểm soát thuốc lá khác nhau, phản ánh bối cảnh văn hóa, xã hội và kinh tế đặc thù của từng quốc gia.

Việc sử dụng thuốc lá điện tử ở giới trẻ cũng đang trở thành một vấn đề toàn cầu, với nhiều quốc gia trên thế giới đang chứng kiến sự gia tăng việc sử dụng thuốc lá điện tử trong giới trẻ. Các quốc gia báo cáo mức tăng gấp đôi hoặc hơn bao gồm Úc, Ý, Đức, và nước Pháp. Tại Mỹ năm 2022, ước tính khoảng 1/10 học sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông sử dụng thuốc lá điện tử. 

Kế hoạch chấm dứt thuốc lá

“Kế hoạch chấm dứt thuốc lá” là một khái niệm vượt ra ngoài việc kiểm soát thuốc lá, nhằm mục đích cấm hút thuốc và chấm dứt đại dịch thuốc lá bằng cách tăng cường các nỗ lực kiểm soát thuốc lá. Mặc dù không có định nghĩa hoặc phương pháp tiêu chuẩn nào để loại bỏ hành vi hút thuốc, các quốc gia có kế hoạch chấm dứt thuốc lá thường đặt mục tiêu giảm tỷ lệ hút thuốc xuống 5% hoặc thấp hơn trước một ngày mục tiêu và sau đó bắt đầu lệnh cấm hoàn toàn hút thuốc. Bên cạnh việc tăng cường các biện pháp kiểm soát thuốc lá thông thường (ví dụ: tăng thuế thuốc lá, bao bì trơn và mở rộng các khu vực không khói thuốc, v.v.), các biện pháp đổi mới được đưa ra để đạt được mục tiêu chấm dứt, chẳng hạn như:

• Chính sách “Thế hệ không thuốc lá - Tobacco-free Generation (TFG) ” cấm bán các sản phẩm thuốc lá cho những người sinh vào hoặc sau một năm cụ thể
• Cấp phép cho các nhà bán lẻ/người hút thuốc được phép bán/mua các sản phẩm thuốc lá
• Hạn chế số lượng và địa điểm của các nhà bán lẻ thuốc lá
• Hạn chế nồng độ nicotine để làm cho các sản phẩm thuốc lá ít gây nghiện hơn
• Cấm các hương vị trong sản phẩm thuốc lá và các đặc điểm hấp dẫn khác
• Thuế đối với ngành công nghiệp thuốc lá dựa trên khối lượng bán hàng để tài trợ cho việc kiểm soát thuốc lá

Chính sách kiểm soát thuốc lá bảo vệ thế hệ trẻ

Tăng độ tuổi được phép hút thuốc lá

Một số quốc gia, như Mỹ năm 2019, Sri Lanka năm 2006 và Uganda năm 2015, đã nâng độ tuổi được phép bán các sản phẩm thuốc lá lên 21 tuổi. Singapore đã dần nâng độ tuổi được phép mua thuốc lá từ 18 lên 21 trong giai đoạn 2018-2021, và gần đây đang có những cuộc thảo luận về việc tiếp tục nâng độ tuổi này lên nữa.

Ngày càng nhiều quốc gia đang tìm cách nâng độ tuổi bán thuốc lá để ngăn chặn thế hệ tiếp theo hút thuốc. 

Ban hành chính sách "Thế hệ không thuốc lá"

Cộng hòa Maldives

Vào tháng 11 năm 2025, Cộng hòa Maldives đã thực hiện một sắc lệnh cấm thuốc lá mang tính bước ngoặt, cấm bất kỳ ai sinh vào hoặc sau ngày 1 tháng 1 năm 2007 mua, bán hoặc sử dụng các sản phẩm thuốc lá một cách hợp pháp. Lệnh cấm này áp dụng trên toàn quốc (bao gồm cả du khách nước ngoài), biến Maldives trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới ban hành lệnh cấm thuốc lá suốt đời đối với một thế hệ nhất định. Bước đi quyết định này dựa trên các biện pháp kiểm soát thuốc lá mạnh mẽ hiện có, bao gồm lệnh cấm trên toàn quốc đối với thuốc lá điện tử và các sản phẩm vaping cho mọi lứa tuổi và kiểm soát chặt chẽ việc nhập khẩu thuốc lá.

Lệnh cấm theo thế hệ thể hiện một sự thay đổi cơ bản trong chính sách y tế công cộng; từ việc quản lý tác hại liên quan đến thuốc lá sang ngăn ngừa nghiện trước khi nó bắt đầu. Đó là một khoản đầu tư dài hạn vào sức khỏe và hạnh phúc của trẻ em và thanh thiếu niên, nhằm mục đích giảm các bệnh không lây nhiễm, ngăn ngừa tử vong sớm và giảm bớt gánh nặng chăm sóc sức khỏe trong tương lai. Hơn cả một hành động điều chỉnh, lệnh cấm này tìm cách định hình lại các chuẩn mực xã hội, trao quyền cho thanh thiếu niên và khẳng định quyền của mỗi đứa trẻ được lớn lên mà không bị nghiện thuốc lá và nicotine.

Vương quốc Anh

Tháng 4/2026, Vương quốc Anh đã chính thức thông qua chính sách “Thế hệ không khói thuốc”, theo đó cấm bán các sản phẩm thuốc lá cho bất kỳ ai sinh sau ngày 1/1/2009. Chính phủ Anh ước tính chính sách này có thể giúp giảm khoảng 1,7 triệu người hút thuốc vào năm 2075, ngăn ngừa 115.000 ca mắc bệnh nghiêm trọng như đột quỵ, bệnh tim và ung thư phổi, đồng thời tiết kiệm hàng tỷ bảng Anh chi phí y tế và chăm sóc sức khỏe. 

Phần lớn các trường hợp bắt đầu hút thuốc lá vẫn diễn ra ở độ tuổi thiếu niên. 83% người hút thuốc bắt đầu trước tuổi 20. Những người bắt đầu hút thuốc dưới 18 tuổi có mức độ phụ thuộc nicotine cao hơn so với những người bắt đầu trên 21 tuổi và ít có khả năng cố gắng bỏ thuốc và bỏ thuốc thành công hơn.

Kiểm soát chặt chẽ thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng

Việc sử dụng thuốc lá điện tử không bao giờ được khuyến cáo cho trẻ em và tiềm ẩn nguy cơ gây hại và nghiện trong tương lai. Lời khuyên về sức khỏe rất rõ ràng: người trẻ tuổi và những người chưa từng hút thuốc lá không nên hoặc được khuyến khích sử dụng thuốc lá điện tử.

Nhiều nền kinh tế lớn như Mỹ, Úc và Canada đang hành động để giải quyết sự gia tăng mạnh mẽ việc sử dụng thuốc lá điện tử ở giới trẻ. Nhiều biện pháp đã được thực hiện, bao gồm cấm bán thuốc lá điện tử hoặc nâng độ tuổi bán, hạn chế các loại hương vị và thiết kế bao bì, hạn chế quảng cáo hoặc chỉ cho phép bán thuốc lá điện tử theo đơn (như ở Úc). Hoa Kỳ cũng đã ban hành quy trình cấp phép trước khi đưa sản phẩm ra thị trường nghiêm ngặt đối với tất cả các loại thuốc lá điện tử mới và hiện có, giới hạn hương vị thuốc lá điện tử chỉ còn thuốc lá và bạc hà. 

Các biện pháp đối với thuốc lá điện tử dùng một lần đang được xem xét trên phạm vi quốc tế, vì những sản phẩm này đặc biệt thu hút trẻ em. Năm 2023, Pháp, Đức và Ireland đều đã có những bước đi nhằm hạn chế việc bán thuốc lá điện tử dùng một lần do tác động đến môi trường và sức hấp dẫn của những sản phẩm này liên quan đến sự gia tăng gần đây của việc sử dụng thuốc lá điện tử ở giới trẻ. Các quốc gia khác cũng đã có những hành động để giảm sự hiện diện và sức hấp dẫn của thuốc lá điện tử - Canada đã cấm trưng bày sản phẩm và quảng cáo thuốc lá điện tử công khai trong các cửa hàng. Đan Mạch và Phần Lan đều đã đưa ra các tiêu chuẩn hóa về bao bì thuốc lá điện tử và cấm tất cả các loại tinh dầu thuốc lá điện tử có bất kỳ hương vị đặc trưng nào.

Việt Nam

Ngày 22/5/2026, Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá thuộc Bộ Y tế tổ chức hội thảo hưởng ứng Ngày Thế giới Không thuốc lá 2026, trong bối cảnh Việt Nam đang xây dựng dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá với nhiều đề xuất đáng chú ý liên quan đến thuốc lá thế hệ mới và kiểm soát người sử dụng thuốc lá trong tương lai.

Tại hội thảo, các chuyên gia cũng chia sẻ kinh nghiệm quốc tế về mô hình “Thế hệ không thuốc lá”. Chính sách này đang được một số quốc gia nghiên cứu hoặc triển khai nhằm ngăn chặn thế hệ trẻ tiếp cận thuốc lá ngay từ đầu, thay vì chỉ tập trung vào nhóm người hút thuốc hiện tại. Theo các chuyên gia, trẻ em và thanh thiếu niên là nhóm dễ nghiện nicotine hơn do não bộ chưa hoàn thiện, đồng thời cũng là đối tượng thường xuyên bị ngành công nghiệp thuốc lá nhắm tới thông qua quảng cáo, mạng xã hội và thiết kế bao bì sản phẩm.

Bộ Y tế đã nghiên cứu và đưa ra đề xuất chính sách “cấm người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau mua, sử dụng thuốc lá” vào dự án luật sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá với mong muốn việc ngăn chặn người trẻ tiếp cận thuốc lá ngay từ sớm sẽ mang lại nhiều lợi ích lớn cho cộng đồng.

Nguồn: 

• https://www.gov.uk/government/publications/stopping-the-start-our-new-plan-to-create-a-smokefree-generation
• https://www.smokefree.hk/
• https://www.who.int/maldives/news/detail/31-10-2025-passing-the-torch-to-a-tobacco-free-generation
• https://tienphong.vn/de-xuat-cam-nguoi-sinh-sau-nam-2009-mua-va-dung-thuoc-la