Điều gì xảy ra với não bộ khi bạn nghỉ hưu?

Đối với hàng triệu người nghỉ hưu mỗi năm, việc ngừng làm việc có vẻ như là một kỳ nghỉ xứng đáng. Nhưng nó cũng có thể đẩy nhanh những thay đổi lớn về sức khỏe não bộ, bao gồm tăng nguy cơ suy giảm nhận thức và trầm cảm.

Nguồn: Vartika Sharma

Ross Andel, giáo sư tại Đại học Bang Arizona, người nghiên cứu về lão hóa nhận thức và nghỉ hưu, cho biết: Trước khi nghỉ hưu, bạn thức dậy vào buổi sáng, giao lưu với đồng nghiệp và giải quyết các thách thức trí tuệ trong công việc. "Đột nhiên, sau 50 năm, bạn mất đi thói quen đó."

Ông nói thêm rằng có một giả thuyết cho rằng cơ thể và não bộ sẽ thích nghi khi chúng "không còn được cần đến nữa". "Đó là lúc bạn thấy sự sa sút, và đó là phản ứng tự nhiên đối với tình trạng thiếu hoạt động."

Tuy nhiên, nghỉ hưu cũng có thể là cơ hội để cải thiện sức khỏe tâm thần và nhận thức, với thời gian mới tìm thấy để giao lưu và thực hiện các sở thích. Giacomo Pasini, giáo sư kinh tế lượng tại Đại học Ca’ Foscari Venice, cho biết ngay cả khi bạn bắt đầu có dấu hiệu suy giảm, vẫn có bằng chứng mạnh mẽ cho thấy não bộ có thể phục hồi sau những giai đoạn trì trệ, ngay cả ở tuổi già.

Sự suy giảm nhận thức và tâm trạng

Một phân tích trên hơn 8.000 người nghỉ hưu ở Châu Âu cho thấy trí nhớ ngôn ngữ (khả năng nhớ lại một tập hợp các từ sau một khoảng thời gian nhất định) nhìn chung suy giảm nhanh hơn sau khi họ nghỉ hưu so với khi còn làm việc. Một cuộc khảo sát khác ở Anh cũng cho thấy sự sụt giảm mạnh về trí nhớ ngôn ngữ sau khi nghỉ hưu, mặc dù các kỹ năng khác như lập luận trừu tượng không bị ảnh hưởng.

Guglielmo Weber, giáo sư kinh tế lượng tại Đại học Padova (Ý), cho biết: "Có một số bằng chứng cho thấy nghỉ hưu có thể gây hại cho nhận thức, bởi vì khi đó bạn không còn thử thách não bộ của mình nhiều nữa."

Nghiên cứu cũng tìm thấy mối liên hệ giữa việc nghỉ hưu và sự khởi đầu của trầm cảm. Xi Chen, phó giáo sư y tế công cộng tại Đại học Yale, cho biết việc chuyển đột ngột từ "cuộc sống làm việc bận rộn sang trạng thái thiếu gắn kết có thể làm trầm trọng thêm cảm giác vô dụng, tâm trạng thấp thỏm, buồn bã", thậm chí dẫn đến "các triệu chứng trầm cảm nghiêm trọng và mất trí nhớ".

Bản chất của công việc — và cách bạn nhìn nhận công việc đó — dường như cũng ảnh hưởng đến nguy cơ suy giảm. Ví dụ, các nhà nghiên cứu cho rằng những người làm công việc có chức vụ cao có thể bị suy giảm mạnh hơn, một phần vì bản sắc cá nhân của họ gắn liền quá chặt chẽ với sự nghiệp.

Nghiên cứu tại Châu Âu cũng chỉ ra rằng những người ngừng làm việc sớm hơn độ tuổi nghỉ hưu tiêu chuẩn có mức độ suy giảm ít hơn so với những người nghỉ hưu muộn. Điều này có thể là do những người nghỉ hưu sớm có thể không làm những công việc đòi hỏi quá nhiều về trí óc, dẫn đến sự suy giảm diễn ra từ từ hơn.

Tiến sĩ Emily Fessler tại Weill Cornell Medicine cho biết những người buộc phải nghỉ hưu "do vấn đề sức khỏe hoặc sự phân biệt tuổi tác", hoặc những người đối mặt với thách thức tài chính, có thể chịu những tác động nghiêm trọng hơn. Ngược lại, phụ nữ ít có khả năng bị suy giảm nhận thức mạnh, có thể vì họ thường duy trì giao lưu xã hội và dành thời gian cho gia đình nhiều hơn nam giới sau khi nghỉ hưu.

Giá trị của việc có kế hoạch

Các chuyên gia nhận định, nghỉ hưu có thể là cơ hội để phát triển thay vì suy giảm. Chìa khóa là chuẩn bị nền tảng từ trước.

• Đừng đợi đến lúc nghỉ hưu mới lập kế hoạch: Tiến sĩ Andel nói: "Bạn không thể nghĩ rằng 'Tôi đã làm việc vất vả quá lâu nên tôi sẽ đi nghỉ một chuyến thật dài rồi sau đó mới tính tiếp'." Lý tưởng nhất là bạn nên bắt đầu các thói quen vận động trí não và thể chất mới khoảng vài năm trước khi ngừng làm việc. Ngay cả khi không thực hiện ngay, bạn cũng nên lên lộ trình trước.
• Tìm kiếm mục đích sống mới: John Beard, giáo sư tại Trung tâm Y tế Đại học Columbia, cho biết khi mục đích đóng góp qua công việc mất đi, bạn phải "phát minh" ra một thứ khác thay thế. Các nghiên cứu gợi ý rằng những người có mục đích sống rõ ràng thường ít bị suy giảm nhận thức do tuổi tác hơn. Công việc tình nguyện là một lựa chọn tốt giúp duy trì sự năng động mà không bị áp lực như công việc toàn thời gian.
• Cam kết duy trì giao tiếp xã hội: David Richter, giáo sư tại Đại học Tự do Berlin, khuyên nên thay thế việc giao lưu tại nơi làm việc bằng các buổi gặp gỡ trực tiếp hoặc trực tuyến định kỳ. Ông nhấn mạnh rằng không phải mọi hình thức giao lưu đều có giá trị như nhau; tốt nhất là những hoạt động thử thách trí tuệ và thúc đẩy thảo luận sâu sắc như các câu lạc bộ sách. "Nghe đài hay xem TV không giống như vậy. Chúng ta thực sự cần sự tương tác qua lại của một cuộc trò chuyện.”
• Thử những điều mới mẻ: Làm điều gì đó sáng tạo và mới lạ có thể giữ cho não bộ linh hoạt. Điều này có thể đơn giản là viết lách vài phút mỗi ngày hoặc thử một công thức nấu ăn mới đầy thử thách. Tập thể dục thường xuyên cũng cực kỳ quan trọng đối với sức khỏe não bộ.

Nguồn: The New York Times

Sưu tầm: Chi Lan